1. Nieuwsbrief Vrienden December

Nieuwsbrief Vrienden December

Inhoud nieuwbrief
Direct naar een onderwerp? Kies dan uw onderwerp uit onderstaand overzicht. 

 

 

Welkom bij het december nummer van ons VriendenNieuws,  een opmaat tot de komende feestdagen die voor ieder van ons een andere invulling zullen krijgen dan we gewend zijn. Juist daarom hoop ik dat dit VriendenNieuws bijdraagt aan verbondenheid met Phion en een ruimere horizon voor ons allemaal.

Interviews met Jacco Post, onze nieuwe chef-dirigent Otto Tausk en een boeiend gesprek tussen moeder (redactrice Aafke Feenstra) en dochter over klassieke muziek. De activiteitencommissie kondigt de eerste luistercursus voor 2021 aan, het jaar van Stravinsky.
En verder graag uw aandacht voor violist Michael Rein, initiatiefnemer van Stagetalks, te volgen op de website van het orkest. Kennen en gekend worden is heel waardevol, zeker gelet op de recente fusie. Dat geldt ook voor trompettist Tonnie Kievits, al vanaf 1981 verbonden aan Het Gelders Orkest.

Ik wens u ontspannen feestdagen met troostrijke en inspirerende muzikale momenten, op welke wijze dan ook.

Peter IJzerman (voorzitter)

Van de bestuurstafel

Begin november kwam het bestuur van de nieuwe Stichting Vrienden van Phion voor de tweede keer bijeen. Dit keer troffen we elkaar via het beeldscherm. Onze ambities liegen er niet om. Echter, Covid-19 belemmert niet alleen het orkest maar blokkeert ons als nieuwe stichting ook in de gewenste voortvarendheid. Niettemin, we hebben afspraken gemaakt.

• Ten eerste, de harmonisatie van de verschillende Vriendenpakketten. De verschillende ‘histories’ van Gelderland en Overijssel maken die harmonisatie complexer dan gedacht. We hebben besloten de veranderingen volgens de weg van de geleidelijkheid in te voeren. Door het wegvallen van de vertrouwde concerten en contacten willen we niet teveel veranderingen te snel doorvoeren. Daarom hebben we besloten de in beide provincies tot dusver bestaande organisatievorm van de Vrienden in 2021 voort te zetten. Dat geeft ons de mogelijkheid om in een rustiger tempo de harmonisatie af te handelen.
• Daarnaast hebben we -in nauw overleg met het orkest- afspraken gemaakt over de presentatie van de Stichting Vrienden op de website van het orkest. De teksten zijn vastgesteld, de foto’s geselecteerd. Dit leidt tot een meer evenwichtige presentatie, terwijl de Vriendenpagina beter vindbaar en zichtbaar wordt.
• Verder willen we het karakter van de relatie met de Vrienden persoonlijker maken. We willen niet teveel activiteiten aanbieden op het grootschalige  ‘interprovinciale’ niveau, maar zoeken naar een kleinschaliger aanpak rond de vijf grootste speelsteden, Apeldoorn, Arnhem, Enschede, Nijmegen en Zwolle. Dat sluit niet uit dat activiteiten op provinciaal niveau, zoals de Vriendenrepetities, toegankelijk zijn voor leden uit beide provincies.
• Voorts vinden we het wenselijk een extra impuls naar Vrienden (en vast publiek) te organiseren, gericht op het wederom versterken van de band tussen orkest en Vrienden na de corona-periode. In het verlengde hiervan denken we aan een wervingscampagne. Als onderdeel daarvan denken we aan kleinschalige concerten in een groot aantal gemeenten. Komend voorjaar bekijken we wat mogelijk is.
• Verder is gesproken over de financiële startpositie van de Stichting en de ondersteuning die het orkest kan bieden aan onze Stichting. Onderdeel hiervan is de ontvlechting vanuit het HGO-fonds. Daarover zijn inmiddels afspraken gemaakt. 

Kortom, er wordt hard gewerkt door velen binnen de Stichting om de verdere integratie op een voor alle Vrienden verantwoorde en herkenbare wijze te realiseren.

Tekst: Peter IJzerman

Interview

Otto Tausk over Canada en Nederland

Violiste Marte Straatsma sprak half november met de chef-dirigent van Phion, Otto Tausk. Otto zat in zijn kamer in quarantaine op Vancouver Island en Marte zat in haar huis in Velp. Door het tijdsverschil was het bij Otto twee uur ‘s middags en bij Marte elf uur ‘s avonds. Het gesprek ging vooral over de verschillen tussen orkesten in Nederland en Canada. Otto is ook chef in Vancouver.

Otto: Ik vind dat orkesten wat musiceren betreft wereldwijd steeds meer op elkaar lijken. De grootste verschillen tussen de orkesten zijn voornamelijk te vinden in de organisatiestructuur van de orkesten. Dit heeft ook direct invloed op hoe je als orkest in de samenleving staat. In Canada komt het bestaansrecht voor een groot deel voort uit funding van donoren. Veel geld komt van bedrijven maar ook van privépersonen die het orkest een warm hart toedragen. Dat gedeelte vind ik heel leuk omdat je heel snel en heel duidelijk een beeld krijgt waar een orkest in de samenleving staat. Je krijgt meteen feedback of je wel muziek maakt die er toe doet en of die de mensen wel bereikt. Anderzijds is het grote voordeel van een orkest dat voornamelijk subsidie van het rijk krijgt, dat je heel veel stabiliteit hebt waardoor je goed op de lange termijn plannen kunt maken. Het nadeel daarvan is dat je soms het hele directe contact met je publiek gaat missen. We moeten in Canada elke keer het mooiste van het mooiste maken om ons bestaansrecht te bevechten en zeker te stellendat motiveert enorm!

Door Corona is het momenteel in British Columbia niet mogelijk live voor publiek te spelen. We nemen alles op. Hoewel we allemaal het publiek erg missen hebben opnames ook voordelen. Je kunt bijvoorbeeld veel meer het verhaal over de muziek vertellen en achtergrondinformatie bij de programma’s geven. In de opnames komt het publiek ook een stuk dichter bij de musici. Dat geeft een hele andere ervaring dan in de zaal.

Marte: Als het orkest zo afhankelijk is van private funding, ben je dan wel vrij in de programmering?

Otto: Ja, we zijn wel vrij in de programmering, al ligt natuurlijk wel altijd ‘wie betaalt, bepaalt’ op de loer. Als je een miljoen betaalt mag je ook wel eisen dat je een Mahler 4 wilt horen. Artistieke keuzes blijven artistieke keuzes, maar je moet wel naar je publiek luisteren. Het belangrijkste is dat de balans goed is.

In Corona-tijd is muziek heel belangrijk. Heel veel mensen zitten thuis en voelen zich een beetje verloren. Woorden als ‘hoop’ en ‘troost’ zijn misschien wel te groots, maar muziek kan wel ontzettend veel doen. Niet alleen de muziek die al honderd jaar mooi uitgevoerd wordt. Ik vind het heel belangrijk dat er ook stukken gespeeld worden van nog levende componisten. Die kunnen, denk ik, het beste de maatschappij van het hier en nu weergeven.

Marte: Hoe kom je je tijd eigenlijk door in de weken dat je in quarantaine zit?

Otto: De autoriteiten in Canada zijn ontzettend streng. Als je je niet aan de geldende Corona regels houdt, riskeer je een boete van 750.000 euro en zes maanden gevangenisstraf. Als je gepakt wordt heeft het ook invloed of je hier nog mag werken. Ik moet ook nog eens het goede voorbeeld geven als publiek figuur.... 

Ik lees heel veel en kom eindelijk weer aan studie toe. Ik heb dus altijd een berg partituren mee. Het is alsof ik in een soort retraite zit. Ik zorg er wel voor dat ik altijd dicht aan zee ben. Af en toe ren ik naar buiten en neem een duik in de Pacific Ocean. Op deze manier kom ik toch nog een beetje in beweging. Ik weet niet voor honderd procent of dit is toegestaan, maar ik denk dat de kans dat ik op die manier iemand besmet kleiner is dan dat ik word opgegeten door een orka die denkt dat ik een zeehond ben!

Tekst: Marte Straatsma

Stagetalk: een blik achter de schermen

Een interview met initiatiefnemer Michael Rein, eerste violist van ons orkest.

‘Door de fusie hebben wij een nieuwe website met Cv’s van alle musici. Wij wilden met Stagetalk een verdieping op deze verhalen ontwikkelen, en de concertbezoeker een persoonlijker beeld geven. Het werd een serie buitengewone portretten uit een wereld vol muziek.
Ons team “Pro Phion” bestaat uit twee cameramannen, een productie-assistente en mijzelf als interviewer. Ieder aan het werk met zijn eigen vakkennis op zak om met elkaar ambassadeur te zijn voor de muziek.'

 

 

 

‘Zomergasten-gevoel’

‘Ons initiatief kon snel tot stand komen door de eerste lockdown vanwege het coronavirus. Eén dag voordat Nederland ‘op slot’ ging, 11 maart, hielden wij nog een presentatie voor de marketingafdeling van het orkest.  
Het voorjaar bracht ons fantastisch weer en wij zagen dit als een gelegenheid om een paar musici in hun achtertuin te interviewen. Het gaf ons een “Zomergasten-gevoel.” Natuurlijk wilden wij ook de gelegenheid benutten om samen te musiceren en sloten we ieder interview af met muziek.

Wat ik mooi vind is dat we nu al een collectie hebben van ongeveer 10 interviews, met verschillende instrumenten. Dit geeft een andere kijk op de musicus. Mijn interviewpartners waren allemaal zeer dankbaar en ik werd overal warm onthaald. Je leert je collega’s op een heel andere manier kennen.

De moeilijkste uitdaging bleek van technische aard; de synchronisatie van beeld en toon. Ook met het principe It takes two to tango werd ik geconfronteerd; je hebt een interview niet altijd in de hand. In die zin leer ik nog steeds. Stagetalk is voor mij net zo’n proces als een instrument leren bespelen, het zou arrogant zijn om te denken dat ik het vanaf het begin gelijk goed doe.’

Foto: Michael interviewt altvioliste Eva Suslikova

Nieuwe werkvormen

‘We denken vooruit, eventueel in nieuwe werkvormen. Denk aan een podcast. Er ligt zelfs iets nieuws op de planken, een video naar aanleiding van de 250e verjaardag van Beethoven in het verlengde van Stagetalk.

Sinds oktober werken we voor de muziekopnames samen met een geluidstechnicus van het Wilminktheater Enschede en mogen we gebruik maken van de opnamefaciliteiten die er in de zalen in het Nationaal Muziekkwartier zijn.

Ik ben ervan overtuigd dat het nodig en mogelijk is dat wij als musici ook andere communicatiemogelijkheden benutten, niet alleen het podium tijdens een concert. We willen ons enthousiasme over de muziek uitdragen naar een breder publiek. Het voelt voor mij bijna als een verplichting om de schoonheid van muziek en alles er omheen uit de doeken te doen.’

Klik hier voor een link naar de Stagetalks.

Foto: Michael interviewt altvioliste Peter van Praagh.

Tekst: Rebecca Fransen

 

 

 

Luistercursus 2021

Zoals al vele jaren achter elkaar, wil Dr. Marcel S. Zwitser een luistercursus geven aan de Vrienden van Phion. In Enschede en Zwolle is dit fenomeen reeds bekend, maar in 2021 zal ook in Arnhem de cursus worden gegeven. Vanwege corona en alle onzekere ontwikkelingen, hebben wij echter helaas moeten besluiten de cursus nog even uit te stellen. Om u een indruk te geven van de inhoud van de cursus brengen we deze bij u onder de aandacht. Op een later moment worden de data bekend gemaakt.

Stravinskyjaar

Zoals het jaar 2020 voor de muziekwereld een Beethovenjaar is, zal het jaar 2021 een Stravinskyjaar worden. Het is dan 50 jaar geleden dat de componist, die wordt beschouwd als de grootste componist van de 20e eeuw, overleden is. Wat Beethoven en Stravinsky met elkaar gemeen hebben, is dat ze allebei een werk schreven waarvan met recht kan worden gezegd dat het de muziekgeschiedenis veranderde. Zoals Beethoven met zijn Eroica-symfonie de Romantiek inluidde, staat Stravinsky’s ballet Le Sacre du printemps (1913) te boek als het openingswerk van de moderne muziek.

De balletten van Igor Stravinsky

Stravinsky’s eerste drie balletten – De vuurvogel (1910), Petruška (1911) en de genoemde Le Sacre du printemps (1913) – behoren wereldwijd tot de meest gespeelde 20e eeuwse composities. Maar er zijn veel meer balletten van zijn hand, die veel minder bekend zijn geworden, zoals Apollon musagète (1927-28), Le baiser de la fée (1928), Jeu de cartes (1935-36) en Orpheus (1946-47), om er slechts een paar te noemen.

Aanmelden

U kunt zich aanmelden voor deze cursus bij activiteitenvrienden@phion.nl met vermelding van uw naam, aantal personen en de stad waar u de cursus wilt volgen. De cursus kost €75,- per persoon, inclusief koffie of thee. Pas na bevestiging dat de cursus doorgaat, krijgt u bericht op welk banknummer u dit bedrag kunt overmaken.

Bent u geen Vriend? U bent toch van harte welkom. De kosten zijn dan €85,- per persoon.

Tekst: Activiteitencommissie Phion

Foto: Dr. Marcel S. Zwitser

Interview Jacco Post

‘Niet alleen coronaproof, ook toekomstproof’

Niet alles is direct op het podium zichtbaar, maar er is veel beweging achter de schermen. ‘Programmeren is een complexe opgave met een orkest in fusie, met acht zalen in ons gebied, in tijden van corona, met een divers publiek met eigen wensen en met verplichtingen zoals ondersteuning van de Reisopera. Logistiek een enorme puzzel.’ Aan het woord is Jacco Post, altijd bereid om een kijkje in de keuken te bieden. Bovendien: complexe puzzels zijn een kolfje naar zijn hand.

‘Onze programmering wordt niet alleen coronaproof, maar door onze nieuwe manier van werken ook toekomstproof. De vernieuwing zit in het verwijderen van de schotten tussen musici en stafcollega’s. Onze musici zijn ook onze marketeers. Zij kennen ons publiek; zij zijn in staat de buitenwereld naar binnen te halen. Daarnaast hebben zij een grote repertoirekennis en ideeën over programmering. Joost Smeets (tuba) en Peter van Praagh (altviool) bijten het spits af. Zij zijn aan het werk met de alternatieve programmering vanaf januari en het komende seizoen. Komend jaar gaan we meer musici inzetten voor het maken van programma’s en bijdragen aan de marketing. Kortom: wij gebruiken de maatschappelijke tentakels van onze musici voor de lokale inbedding van Phion.’

Programmerende musici

Programmering op de oude symfonische schaal kan voorlopig niet. Joost en Peter puzzelen met het repertoire,  bekijken welke arrangementen beschikbaar zijn en bespreken dit met de solist en dirigent. De keuzes worden vervolgens voorgelegd aan de Artistieke Commissie en besproken met de zalen waar aanpassing naar lokale wensen mogelijk is.
Sommige dingen kunnen dus voorlopig niet. Geen grote symfonieën, geen Matthäus met de vele zangpartijen. Maar omdat veel van de oorspronkelijke programmering niet doorgaat, komt er tijd vrij voor nieuwe producties. We zoeken naar nieuwe formats. De zalen willen dat ook. Met Pasen staat het thema lijden centraal in de programmering. We zijn in overleg met Eric Corton over de invulling.
De nieuwe aanpak gaat lukken. Er rust een enorme verantwoordelijkheid op de schouders van de musici, maar Joost en Peter doen het fantastisch.  Dit model van programmerende musici is goed voor de kwaliteit van de muziek, de betrokkenheid van publiek en de lokale verankering van ons orkest. Het resultaat kunnen de Vrienden lezen in de folder die net is uitgekomen.’

Livestream

‘We hebben besloten terughoudend te zijn met livestream. We gaan in de eerste plaats voor een live symfonische concertbeleving. Ons publiek wil ook muziek beleven in de concertzaal. We willen spelen voor ons publiek wanneer dat kan, tot we er bij wijze van spreken bij neervallen. Livestream zien we als ondersteuning van de relatie met ons publiek. Vergeet niet: op ons podium staat het beeld niet centraal.  Er is bovendien al veel klassieke muziek via livestream beschikbaar. De opnames die we maken, ongeveer twee keer per maand (te beginnen met kerstconcert met Mahler, helaas zonder publiek) komen straks beschikbaar via classic.nl, het portaal waar meer orkesten gebruik van maken.  We zijn voorbereid: een aantal zalen heeft inmiddels ook camera’s geïnstalleerd.’

Tekst: Jan Schukkink

De koninklijke trompet

Interview Tonnie Kievits 

‘Het is zeker niet overdreven de trompet koninklijk te noemen. Met koningen en hun vaandels en hun legers is de trompet van oudsher verbonden. Het slot Arolsen van het Vorstendom Waldeck-Pyrmont in Duistland kent ruimten voor het bakkersgilde en het trompettersgilde. Dat geeft de betekenis van trompetters aan hoven wel aan. In Groot-Brittannië weten ze dat nog. Daar is geen officiële ceremonie met een staatshoofd of gezant of er klinken trompetten.’

Tonnie Kievits speelt al jaren in Phion / Het Gelders Orkest, maar is daarnaast een gedreven docent aan het conservatorium en een goed verteller. Jaren geleden hoorde ik hem in Nijmegen al eens zijn verhaal doen. In de zaal vol aandachtig luisterende vrienden. Dat was een bijzondere ervaring die me nog bijstaat en weer bovenkomt als ik Tonnie spreek. Hij vervolgt zijn verhaal.

Veranderingen klinken door

‘Via de adel en hun legers zijn de trompetten in andere ensembles beland. In de Barok kwam de trompet volop in de aandacht bij componisten als Bach en Händel. Nu klonk de trompet niet alleen bij adellijke gebeurtenissen, maar bijvoorbeeld ook in de kerkmuziek. Toen orkesten losser kwamen te staan van de adellijke hoven kreeg de trompet een plaats in orkesten die in concertzalen gingen optreden. In een modern symfonieorkest is de trompet niet meer weg te denken.

Als instrument maakte de trompet ook een hele ontwikkeling door. Aanvankelijk konden op een trompet alleen maar natuurtonen klinken. Daarop kwamen in een volgende fase kleppen, waardoor er meer tonen mogelijk werden. Maar echt goed klonk dat niet. In de tijd van Berlioz kreeg de trompet ventielen. Dat verbeterde de speelmanier en de klank. Daarmee was de basis gelegd voor de moderne trompet met zijn heldere sprekende klank. Een man als Anton Bruckner wist daar in de 19e eeuw wel raad mee in zijn composities.’

Verhaal voor de Vrienden

Deze paar zinnen zijn bij lange na niet voldoende om het instrument en de geschiedenis ervan recht te doen. Ze zijn slechts een klein deel van een veel groter verhaal.  Ze doen ook geen recht aan de man die vol enthousiasme over het instrument kan vertellen. Hij kan ook aan de hand van instrumenten uit verschillende perioden de geschiedenis van de trompet beeldend belichten én tot klinken brengen.
Als ik de activiteitencommissie een ongevraagd advies mag geven: Nodig Tonnie uit! Hij is zelfs bereid om op meerdere plaatsen zijn interessante verhaal over de historie van de trompet te doen. Daar zal iedere aanwezige plezier aan beleven.

Tekst: Gijs Bikker   

Over muziek tussen moeder en dochter

Samen met mijn dochter Anneke kijk ik naar ‘de Verwondering,’ NPO2 op zondag 18 oktober. In dit programma wordt Jan Willem de Vriend, voormalig dirigent van het Orkest van het Oosten, geïnterviewd door Annemiek Schrijver. We raken in gesprek over wat muziek voor haar betekent en wat de invloed van ons als haar ouders is op haar muzikale ontwikkeling. Anneke is 42, opgegroeid als tweede kind in ons gezin van 4 kinderen.

Van klassiek naar gevarieerde muziek

‘Van vroeger herinner ik mij dat jullie als ouders veel luisterden naar klassieke muziek en papa ook naar pop. Als kind voelde ik weerstand bij het luisteren naar klassiek. Ik werd er soms somber van. Ik luisterde liever naar lichte muziek. Jullie stimuleerden het leren spelen op een instrument. Ik heb blokfluit-, panfluit- en dwarsfluitles gehad. Omdat het spelen op de dwarsfluit te technisch bleef en ik het moeilijk vond om er muziek uit te halen ben ik overgestapt op zang. Ik heb zangles gehad en in een jongerenkoor gezongen. Jij stimuleerde dit omdat je vond dat ik een hele mooie sopraanstem heb. Ik zing nog steeds graag, maar dan vooral het licht klassiek repertoire. Toen ik 11 jaar was hoorde ik het Klarinetconcert van Mozart. Dat was een eerste fijne ervaring met een klassiek muziekstuk; het raakte me. Ik kan nu genieten van verschillende muziekstijlen. Mijn voorkeur gaat uit naar licht klassieke muziek. Maar ook Ierse folk- en popmuziek. Daarnaast luister ik graag naar filmmuziek van Hans Zimmer. Zijn composities zijn verwerkt in films als “De Gladiator”en de “Da Vinci code.”’

Jan Willem de Vriend:

Op TV doet Jan Willem de Vriend verschillende uitspraken waar mijn dochter op reageert.

  • JWdV: Muziek kan dingen geven die je niet kunt verwoorden.

‘Dat herken ik. Ik kom door muziek bij diepere lagen van mijn emotie. Dit gebeurde toen ik naar de film ‘Out of Africa’ keek. De prachtige filmische beelden met op de achtergrond het klarinetconcert van Mozart.  Dit raakte mij omdat deze muziek in mijn herinnering samenviel met de begrafenis van mijn tante. Waardoor het verdriet van toen weer voelbaar werd.’ 

  • JWdV: De componist wil met het muziekstuk iets zeggen.

‘Als ik naar muziek luister, link ik dat vaak aan eigen ervaringen en kan ik daarin mijn eigen emoties laten varen en verwerken. Bijvoorbeeld bij ‘Never Enough,’ gezongen door de zangeres Loren Allred. In een fase waarin ik worstelde met mijzelf en innerlijke onrustig was, hielp deze muziek mij om mezelf weer terug te vinden.

Bij het vaker horen van een muziekstuk wordt het mooier. Je ontdekt steeds meer nuances. Een uitvoering van Toonkunst waarin jij zingt, is voor mij een heel fijne avond. Ik heb trouwens nog nooit een concert van een symfonieorkest bijgewoond. Zullen we samen naar een concert van Phion te gaan? Dan luister ik wellicht weer heel anders naar klassieke muziek. ‘ En daar verheug ik me op!

Tekst: Aafke Feenstra

VriendenNieuws Phion verschijnt negen keer per seizoen en wordt gestuurd naar alle Vrienden van Phion en naar de medewerkers / musici van Phion.

Samenstelling leden VriendenNieuws

Leden bestuur:

Peter IJzerman, Overijssel, voorzitter
Jacco Post, Algemeen Directeur Phion
Jard Baljet, Gelderland
Jan Boom, Overijssel
Marian Louppen, Gelderland
Erik Olsman, musicus
Sigurd Smit, musicus

Leden Activiteitencommissie:

Marian Louppen, Vriend Gelderland , voorzitter
Liesbeth van der Hart, Vriend Overijssel
Bert Klaver, Vriend Overijssel
Jan de Lange, Vriend Overijssel
Janny Mezach, Vriend Overijssel
Peter van der Neut, Vriend Gelderland
Melanie Jansen, musicus

Leden van de Redactie:

Jan Schukkink, Vriend Overijssel, hoofdredacteur 
Gijs Bikker, Vriend Gelderland
Aafke Feenstra, Vriend Overijssel  
Rebecca Fransen, musicus
Kirsten Jeurissen, musicus
Marte Straatsma, musicus