Inhoud nieuwsbrief

Vooruit- en terugkijken
Activiteiten voor Vrienden en Mecenassen
Het Phion Mecenaat
Hoorn met schmetterkranz
Een beetje brutaal vosje
Kamermuziek rond Brahms
De making of ‘Droom!’ (6+)
Van de penningmeester
Colofon

Vooruit- en terugkijken

December nodigt natuurlijk altijd uit om zowel naar voren als naar achteren te kijken. Dat laatste kunt u doen samen met de Activiteitencommissie, die zich trouwens ook alweer verheugt op evenementen die komen gaan. Met het Mecenaat kunt u terugkijken op zaken waaraan financiële ondersteuning gegeven is, maar ook dat houdt letterlijk weer toekomstmuziek in: instrumenten die zullen klinken. En helemaal aan het slot van deze editie van VriendenNieuws kijkt de penningmeester die de gelden van de Mecenassen en de Vrienden beheert, terug door in grote lijnen aan te geven hoe het geld besteed is. En natuurlijk kijken we uit naar muziek, groot en groots met een opera, maar ook klein en groots met kamermuziek en met muziekdromen voor kinderen in de basisschoolleeftijd.

De redactie wenst u een mooie kerst toe, waarbij nog éénmaal muziek van Mahler zal klinken. En een uitdagend muzikaal, maar vooral gezond jaar 2026.

John Biermans, hoofdredacteur ad interim.

Activiteiten voor Vrienden en Mecenassen

Een groep Vrienden verzamelde zich op 19 november het Muziekcentrum in Enschede om de repetitie van het Orkest Phion bij te wonen. Voorafgaand aan deze repetitie vertelde Sander van Dijk (hoornist bij Phion) vol enthousiasme over zijn instrument en het muziekstuk van die ochtend. In de pauze kwamen violistes Eva Bengtsson en Pieternel van Lent langs om met de aanwezige Vrienden in gesprek te gaan.  Het was een geslaagde bijeenkomst.

Wilt u ook eens een repetitie bijwonen? Dat kan dit seizoen nog op 13 mei in Enschede en op 20 mei in Arnhem.  Aanmelden kan via ons activiteitenoverzicht op deze pagina. Na aanmelding ontvangt u altijd binnen 3 dagen een aanmeldbevestiging.

Lunchconcerten
In het afgelopen seizoen hebben we twee lunchconcerten georganiseerd, zowel in Enschede als Arnhem. Beide waren druk bezocht en na afloop hebben veel Vrienden gevraagd: Gaan jullie dit volgend seizoen weer doen? We hebben besloten dit weer te gaan organiseren.

Vrijdag 20 februari organiseren we een lunchconcert in Enschede in de Grote Kerk op de Oude Markt. We sluiten dan aan bij de generale repetitie van het Himmelsburg Ensemble dat repeteert voor het kamerconcert ‘Met het oog op Dresden’ in de serie Passie voor Bach. We zijn dan van 11.00 uur tot ongeveer 12.30 uur bij de repetitie. Aansluitend gaan we gezamenlijk lunchen bij SamSam, eveneens op de Oude Markt. U betaalt € 18,00 per persoon voor de gehele ochtend, inclusief de lunch. Er is plaats voor maximaal 50 personen. Aanmelden kan, tot uiterlijk 7 februari, via ons activiteitenoverzicht op deze pagina. Na aanmelding ontvangt u altijd een bevestiging per e- mail met daarin gegevens over de betaling.

Donderdag 26 maart organiseren we een lunchconcert in Musis in Arnhem. Dan bezoeken we de generale repetitie van het programma ‘Schitterend koper’ door de koperblazers van Phion. Om 11.00 uur sluiten we daar aan en zijn dan tot ongeveer 12.30 uur bij de repetitie. Aansluitend gaan we gezamenlijk lunchen bij ‘Jans’. U betaalt € 20,00 per persoon voor de gehele ochtend, inclusief lunch. Er is plaats voor maximaal 60 personen. Aanmelden kan, tot uiterlijk 14 februari, via ons activiteitenoverzicht op deze pagina. Na aanmelding ontvangt u altijd een bevestiging per e- mail met daarin gegevens over de betaling.

We hopen veel Vrienden en Mecenassen te ontmoeten bij een van deze lunchconcerten.

Peter van der Neut, voorzitter Activiteitencommissie

Het Phion Mecenaat

Het Mecenaat van Phion heeft als doel het orkest te ondersteunen door middel van de aankoop van muziekinstrumenten en door bij te dragen aan educatieve voorstellingen voor leerlingen van basisscholen. Gedurende het jaar worden mecenassen uitgenodigd een van deze educatieve voorstellingen bij te wonen. Daarnaast organiseren we jaarlijks de ‘Symfonische tafel’, een diner op een mooie locatie, omlijst door muzikale optredens.

Terugkijkend op het jaar 2025 kunnen we constateren dat de Mecenassen opnieuw hebben bijgedragen aan bovengenoemde doelen door een aantal door het orkest aangevraagde instrumenten te financieren. Zo hebben we de aanschaf van een hoorn mogelijk gemaakt (zie elders in deze nieuwsbrief), dempers (inclusief flightcase) voor de trompetgroep kunnen financieren en een contrabas kunnen vervangen door een kwalitatief beter exemplaar, samen voor een bedrag van afgerond € 58.000. Daarnaast hebben we een bijdrage geleverd aan de educatievoorstelling ‘Kleine Neptunus’.

Op deze wijze dragen de mecenassen bij aan de klankkwaliteit van het orkest en daarnaast aan de kennismaking van kinderen – ons toekomstige publiek –  met het symfonisch repertoire. Een kennismaking uiteraard geheel aangepast aan de leeftijdsgroep. Wij zijn onze mecenassen uiteraard zeer dankbaar voor hun genereuze bijdragen.

Als deze doelen u aanspreken, en overweegt u misschien Mecenas te worden, stuur dan een email naar Carlien Sempel via de knop hieronder.

Marian Louppen, voorzitter Mecenaatscommissie

Hoorn met schmetterkranz

Elke musicus wil natuurlijk het best mogelijke instrument bespelen, het instrument dat het beste bij haar of hem past. Dat was ook het motief van Corina Liefers om uit te kijken naar een andere, nog betere hoorn. Corina is, samen met Mees Vos, aanvoerder van de hoornisten van Phion. Ze wilde mij wel vertellen hoe haar zoektocht naar een andere hoorn er uitzag.

‘Ik speelde al vele jaren op een hoorn van de gebroeders Alexander uit Mainz. Dat is een topinstrument, gebruikt door veel professionele hoornisten. Maar ja, je streeft er altijd naar om je spel te verbeteren. En door de ervaring die ik in de loop van de jaren opgebouwd heb, merkte ik dat er meer mogelijk is dan mijn instrument toeliet. Daarbij merkte ik dat mijn instrument aan slijtage onderhevig was. Toen bleek dat het fonds van de mecenassen mij kon helpen bij de financiering, ben ik op zoek gegaan naar een nog betere hoorn.’

‘Daarvoor ben ik gestart in Soest, bij Eric Borninkhof van Rimskys-Horns: hij is dé autoriteit in Nederland als het gaat om aanschaf van hoorns. En hij heeft contacten met alle hoornbouwers in Europa. Gestimuleerd door hem heb ik een paar hoorns naar Twente laten komen, van de bouwers Ricco Kühn, Engelbert Smid, Dürk en Johannes Finke. En toen begon het grote avontuur: het uitproberen van al deze instrumenten.’

‘Zoiets doe je natuurlijk niet alleen. In de zaal van het Muziekcentrum Enschede hebben de hoorncollega’s samen met mij uitgebreid geluisterd. Daarnaast heb ik collega’s uit verschillende instrumentgroepen om feedback gevraagd. En uiteindelijk viel de keuze op een hoorn van Engelbert Smid. Hij bouwt hoorns die in gewicht iets lichter zijn dan die van zijn collega’s. Bij mij geeft dat het effect dat ik mijn luchtstroom beter door het instrument kan laten gaan. En dat maakt de klank die eruit komt rijk aan kleuren. Omdat ik meer invloed heb op de luchtstroom kan ik muzikaal vrijer spelen.’

‘Verder heb ik nu de luxe dat ik over twee bekers kan beschikken. Een ervan heeft een zg. ‘Schmetterkranz’: een extra rand aan het einde van de beker. Die zorgt ervoor dat in luide passages het typische spetterende geluid van de hoorn benadrukt wordt en het geeft een warme en ronde klank. Met de andere beker kan ik een meer heldere klankkleur bereiken. Zo kan ik dus het instrument aanpassen aan wat de muziek vraagt.’

Corina’s zoektocht, die geruime tijd in beslag genomen heeft, is eind november, dus pasgeleden,  geëindigd met de keuze voor dat instrument van Engelbert Smid. Dankzij de hulp van de mecenassen beschikt zij nu over een hoorn die speciaal bij haar past.

John Biermans

Een beetje brutaal vosje

Aan het begin van het nieuwe jaar staat ons weer een prachtige samenwerking tussen Phion en de Nederlandse Reisopera te wachten. Dit keer in de opera ‘Het Sluwe Vosje’ van de Tsjechische componist Leoš Janáček. In het verhaal staat de relatie tussen de natuur en de mens centraal. Een vosje valt niet te temmen en daagt de mensenwereld voortdurend uit. Boodschap van de componist is daarbij dat de natuur, net als de mens zelf, onderhevig is aan de eeuwige cyclus van sterven en geboren worden. De opera gaat in het Nederlands, met Nederlandse en Engelse boventiteling.

In dit artikel leest u een kort verdiepingsinterview over de voorbereiding op zo’n rol als zangsolist in deze opera: een gesprek tussen hoofrolspeelster Laetitia Gerards en Phion-contrabassiste Rebecca Fransen.

Rebecca: Welke rol neem jij op je in deze opera? Wat houdt deze in?
Laetitia: Ik zing het Sluwe Vosje. Ze is nieuwsgierig, een beetje brutaal en heel puur. Ik hou van dat instinctieve in haar; ze kiest haar eigen weg, ondanks alles wat haar tegenhoudt. Dat maakt haar voor mij heel krachtig, maar ook heel kwetsbaar.

Rebecca: Hoe bereid jij je voor op deze rol?
Laetitia: Ik begin natuurlijk eerst met de tekst leren en de noten bestuderen. Vervolgens werk ik eraan om techniek en tekst echt samen te brengen, zodat je het daarna weer een beetje los kan laten en ermee kan gaan spelen en uitproberen tijdens de repetities. Om later dan nog weer meer vrijheid op te zoeken op het podium. De Nederlandse taal is ontzettend leuk om in te zingen, maar voor de echt hoge passages ook heel erg uitdagend. Dat blijft altijd een zoektocht: kies ik ervoor dat dit woord echt goed verstaanbaar is, of juist voor een mooie klank. Het liefste natuurlijk beide!

Rebecca: Hoe gaat het repetitieproces samen met de andere zangers?
Laetitia: Dat is inspirerend, intensief en één groot speelparadijs. Het is een opera waarin alles leeft, beweegt en ademt. Er gebeurt ontzettend veel op het podium, dat maakt de repetities soms pittig, maar vooral heel levendig en ontzettend leuk!

Rebecca: Waar kijk je het meest naar uit?
Laetitia: Naar het moment dat ik helemaal opga in haar wereld: het bos, de vrijheid, de liefde. Maar vooral verheug ik me op het moment dat alles samenkomt. Het orkest, de cast, de kostuums en het decor!

De voorstellingen van ‘Het Sluwe Vosje’ lopen van 22 januari tot en met 14 februari door heel het land.

Rebecca Fransen

Kamermuziek rond Brahms

Romantische zielen kunnen tussen 30 januari en 8 februari hun hart ophalen bij muziek van Clara Schumann en Brahms tijdens kamermuziekconcerten door Phion-musici. Ook wordt er een nieuw werk gespeeld vanAftab Darvishi, Phions composer in residence. Het programma met de titel ‘Brahms als inspirator’, is een mooi opstapje naar het Phion Festival in maart, waarin Brahms centraal staat.

De Drie Romances van Clara Schumann vormen het begin van het programma. Eigenlijk zijn deze geschreven voor viool en piano, maar ze worden nu gespeeld in een bewerking voor soloviool, strijkkwintet, fluit en klarinet. Concertmeester Mathieu van Bellen speelt de solo. Annemarie van Viegen, redactielid en violist, sprak met hem.

Annemarie: Mathieu, heb je dit stuk al eens met piano gespeeld of is het nieuw voor je?
Mathieu: Ik heb het een paar jaar geleden uitgevoerd met piano. Nu hebben we een prachtig arrangement voor klein ensemble: ik kijk er naar uit om die Romances zo weer op de pakken.

Annemarie: Je speelt al jaren in het Busch Trio, je hebt dus veel ervaring in  kamermuziek. Hoe verlopen de repetities met zo’n kleine groep?
Mathieu: Het grootste verschil met een compleet orkest is natuurlijk dat er geen dirigent is, daardoor voelt iedereen direct meer verantwoordelijkheid voor de interpretatie van het werk. Er wordt veel uitgeprobeerd en besproken; iedereen heeft ideeën over de muziek en weet wel iets toe te voegen. Het is een intiemere ervaring dan orkestspel. Je leert je collega’s ook nog beter kennen, je kan echt op de klank van he individu spelen, iets wat veel moeilijker te horen is in een orkest.

Annemarie: Zo’n nieuw werk van Aftab Darvishi: is het moeilijk om dat te spelen? Je hebt tenslotte geen opnames waar je naar kunt luisteren.
Mathieu: Ook als ik een werk speel dat al lang geleden geschreven is, probeer ik juist opnames te vermijden. Dus bij nieuwe werken is dat makkelijker, daar is geen opname van. Het is altijd bijzonder om je een nieuw werk eigen te maken, zeker als je in direct contact staat met de componist zelf. Bij oudere muziek is het toch ook een zoektocht om uit te vinden wat de componist bedoelt. Bladmuziek blijft toch een zeer beperkte manier van iets noteren wat later een spirituele ervaring door middel van klanken kan geven. Eigenlijk moeten we ook bekende werken van een componist als Brahms benaderen alsof we het voor het eerst zien, zonder routine.

Annemarie: Na de pauze klinkt het prachtige Eerste Strijksextet van Johannes Brahms. Wat kan het publiek hiervan verwachten?
Mathieu: Dat is een absolute klassieker, een van de mooiste werken voor kamermuziekensemble geschreven (zoals eigenlijk alle kamermuziek van Brahms). Lange lijnen, prachtige melodieën, grote structuur. Brahms was nog geen dertig toen hij dit schreef, maar je hoort wel al de volwassenheid van zijn latere werken. Vooral het tweede deel is bekend, met de verschillende variaties. En toepasselijk binnen ons festival, veel symfonischer dan dit wordt kamermuziek niet.

Annemarie van Viegen

The making of ‘Droom!’ (6+)

Als we in de concertzaal zitten en luisteren naar een klassiek concert van Phion, musici keurig in het gelid op een stoel, lessenaar voor zich en de dirigent op de bok, dan realiseren we ons niet dat die musici ook hele andere dingen kunnen. In de familievoorstelling ‘Droom!’ wordt het een stuk dynamischer dan hierboven geschetst. Musici van Phion werken samen met de slagwerkgroep Percossa in een muziektheatervoorstelling over verbeeldingskracht: 4 wezentjes – de Denker, de Dromer, de Dappere en de Bange –  verkennen de wereld en ontdekken de wereld van muziek en de musici van Phion. In de voorstelling spelen 5 houtblazers, 5 koperblazers en 5 strijkers: een dwarsdoorsnede van het orkest.

Monique Wijnker, programmamaker van ‘Droom!’, vertelt: ‘De productie wordt gemaakt onder leiding van een artistiek team bestaande uit een regisseur, een choreograaf en een muzikaal coach. Daarnaast ondersteunt Percossa met vier slagwerkers, die eigenlijk ook acteurs zijn, de voorbereiding. ‘Van de musici worden veel andere vaardigheden gevraagd dan gebruikelijk: een groot deel van de muziek uit het hoofd spelen, over het toneel bewegen waarbij balans en houding belangrijk zijn, én dan moeten ze óók nog een duidelijke expressie hebben bij het reageren op gebeurtenissen in de voorstelling.’ Voor musici is dat een hele andere manier van muziek maken. Om hen daarop voor te bereiden is er een trainingsdag geweest. Ook musici die niet in ‘Droom!’ spelen, konden mee doen. Bassiste Rebecca Fransen nam ook deel aan die trainingsdag:

‘De dag liet al een beetje zien wat ons te wachten staat: een totaal andere werkwijze dan dat we gewend zijn als musici. Er wordt in het moment ‘gemaakt’ door te kijken wat werkt en wat niet. Meer een soort ‘trial by error’. We hebben gewerkt met de choreograaf die ook de rest van de voorstelling in elkaar zet. Het meest interessante was dat de hele ochtend zonder instrument was, wat voor veel musici toch even wennen is. Dit betekende bewegen door de ruimte zonder dat je je achter je instrument kunt verschuilen. De instrumenten werden pas ’s middags weer ingezet. Het was mooi dat er een veilige omgeving werd gecreëerd waardoor iedereen positief terug kon kijken op de dag’.

Lea Iselin, klarinet, speelt straks mee in ‘Droom!’. ‘Een orkestpartij uit je hoofd leren is weer heel iets anders dan bijvoorbeeld Mozarts klarinetconcert zonder partituur spelen; klarinettisten kennen dat concert al jaren en hebben vele uren gewerkt aan details, waardoor uit het hoofd spelen bijna vanzelf gaat. In het orkest moet je naast melodieën ook goed tegenstemmen en maten rust kunnen onthouden. Dit probeer ik op een efficiënte manier in te studeren: door de muziek in logische stukken in te delen en door behalve op mijn auditieve geheugen te vertrouwen, ook het visuele- kinesthetische geheugen in te zetten’.

In januari start een intensieve repetitieperiode: gedurende twee weken wordt er dagelijks gewerkt aan de productie onder leiding van het artistieke team. Het begint met een normale repetitie zodat de muziek in de grondverf staat. Daarna wordt ‘droog’ geoefend op de bewegingen, de looproutes en de mimiek met behulp van een opname van de muziek. En vervolgens worden de instrumenten erbij gepakt. Alles wordt in het moment gemonteerd: dans, beweging en muziek moeten uiteindelijk helemaal op elkaar aansluiten. En natuurlijk wordt aan het eind ook geoefend in kostuums. Achter de schermen zijn er mensen van geluid en techniek intensief betrokken: de belichting en het geluid met monitors voor de musici zijn van essentieel belang.

We zijn allemaal heel benieuwd en nodigen iedereen uit om met (klein)kinderen te komen!

Annejuul Tielens

Van de penningmeester

Het is bijna het einde van het jaar en dan maken velen van u de balans op en worden nog donaties overgemaakt door diegenen die dat zelf graag doen in plaats van een automatische incasso. Uw donaties komen geheel ten goede van Orkest Phion. Bent u Mecenas, met een bijdrage van € 500 of meer per jaar, dan draagt u bij aan met name educatieve concerten van Phion, bijvoorbeeld de productie ‘Kleine Neptunus’ voor scholieren, en aan bijzondere instrumenten voor de orkestleden. Deze instrumenten krijgen de musici in bruikleen van het orkest en gebruiken ze tijdens de concerten van het orkest.

Bent u Vriend, met een bijdrage van € 45 of meer tot maximaal € 499,99 per jaar, dan wordt uw bijdrage vooral aangewend voor bijzondere concertproducties. In 2025 waren dat o.a. de producties Fanny en Nannerl take over! en de Geheime Tuin. Het is altijd zo dat de bijdragen vanuit de vrienden helpen om de kosten te dekken en nooit de volledige productie dekken. Bij instrumentenaanschaf geldt wel dat het gehele bedrag wordt gefinancierd door de bijdragen vanuit Stichting Vrienden van Phion. Uw bijdrage wordt dus zeer gewaardeerd en levert een, zo kunnen we wel zeggen, onmisbare bijdrage aan de programmering van ons geliefde Orkest Phion. We zijn u dus zeer dankbaar voor uw bijdragen.

Natuurlijk is er altijd behoefte aan nog meer steun. Cultuur heeft dat nodig! U kunt ons helpen met niet alleen uw eigen bijdrage maar ook bijvoorbeeld door anderen in uw netwerk van familie, vrienden en kennissen te stimuleren om ook Vriend of Mecenas te worden. Zij krijgen er net als u een warm welkom voor terug en activiteiten speciaal voor Vrienden en Mecenassen zoals het bijwonen van repetities, een Meet & Greet met de orkestleden en de dirigent, vriendenborrel en meer. Dat zouden we heel fijn vinden en we weten zeker dat de Vrienden en Mecenassen die u aanbeveelt zich bij ons thuis zullen voelen. Want wat is er mooier dan samen rond ons mooie Orkest Phion te gaan staan. Wij wensen u fijne feestdagen en een goede start van 2026!

HP. Herwig, penningmeester

Colofon

Stichting Vrienden van Phion

Leden bestuur:
Marijke van Hees, voorzitter
Marian Louppen, vicevoorzitter, Mecenaatscommissie
Hans Peter Herwig, penningmeester
Jard Baljet, secretaris
Peter van der Neut, Vriendenactiviteiten
Patricia van der Valk, bestuurslid
Lea Hermmerlin, adviseur bestuur
Roelof de Lange, adviseur bestuur
Jacco Post, adviseur bestuur

Leden Activiteitencommissie:
Namens de Vrienden:
Peter van der Neut, voorzitter
Gelly Talsma
John Mens
Frans Veldhuis

Namens de musici:
Eva Bengtsson
Pieternel van Lent

Leden van de Redactie:
Rebecca Fransen (musicus)
Léa Hemmerlin (musicus)
Annejuul Tielens (vriend)
John Biermans (vriend, hoofdredacteur a.i.)
Annemarie van Viegen (musicus)

Mecenaatcommissie:
Machteld van der Meij
Patricia van der Valk
Menno van Duuren (Phion)
Marian Louppen (voorzitter)