VriendenNieuws April 2026
Ontluikend muziekgevoel
De lente is inmiddels écht goed op gang. Gaandeweg wordt de wereld weer gekleurd door de vele bloesems en bloemen, die straks gevolgd worden door het groen van de bladeren.
Zo ontluikt in de lente van een mensenleven, de kindertijd, ook van alles. Waaronder bijvoorbeeld muziekgevoel. Of minder beeldend gezegd: als kind moet je gaandeweg leren wat muziek is.
Deze editie van VriendenNieuws besteedt alle aandacht aan de rol die de afdeling Educatie & Interactie van Orkest Phion daarbij speelt. En het zal blijken dat het een grote rol is, waarbij de Vrienden en Mecenassen zeer van belang zijn.
En er is goed bericht vanuit de redactie: er is een nieuwe redactie-voorzitter gevonden. Dhr. Jan de Lange, uit Enschede. In de volgende editie zal hij zich wat uitgebreider voorstellen.
John Biermans, eindredacteur
Mecenassen dragen bij aan muziekeducatie
Meedoen, ervaren en zelf muziek maken met de musici van het orkest: dát is educatie bij Orkest Phion. Het orkest wil zoveel mogelijk kinderen de schoonheid en kracht van symfonische muziek laten ervaren op een manier die een blijvende indruk maakt. Daarmee wordt de passie voor muziek overgebracht op jongere generaties en wordt talentontwikkeling ondersteund.
Daartoe investeert het orkest o.a. fors in educatie voor basisscholen. Er is een doorlopende leerlijn ontwikkeld voor drie leeftijdsgroepen, steeds eindigend met een op de groep afgestemd schoolconcert (op school voor de jongsten, in een concertzaal voor de andere leeftijdsgroepen). De leerkrachten krijgen van tevoren een kant en klaar digitaal lespakket aangereikt met o.a. filmpjes over het orkest. Daarbij krijgen de kinderen in de klas informatie over een orkest en worden ze voorbereid op wat ze gaan horen en zien in het schoolconcert.
De eerste stap over de drempel van het theater is iets magisch voor kinderen, net als het voor de eerste keer horen van een live symfonieorkest. En de kinderen hoeven niet stil te zitten en braaf te luisteren. Ze mogen meedoen, meezingen en van zich laten horen. Jaarlijks vinden ca 20 educatievoorstellingen plaats in verschillende steden van Overijssel en Gelderland. Bij iedere schoolvoorstelling kunnen 500 leerlingen komen luisteren, zingen en meedoen.
Dit is slechts één van de educatieactiviteiten; daarnaast wordt samengewerkt in een breed netwerk met o.a. middelbare scholen, PABO ’s, ArtEZ-conservatorium en muziekverenigingen.
Marian Loupen, voorzitter van de Mecenassen
Foto gemaakt door Michèle Giebing
Pieternel van Lent (1e viool) over Kleine Neptunus
Afgelopen najaar speelde Orkest Phion de schoolvoorstelling Kleine Neptunus voor groep 3-5. Deze voorstelling is bijzonder omdat hij ook geschikt is voor dove/slechthorende kinderen en kinderen met een afstand tot de Nederlandse taal. Op het podium stond, behalve drie poppenspelers, ook een doventolk die de tekst en liedjes in gebarentaal vertaalde. Ook werden alle liedjes met bijbehorende gebaren aangeleerd.
1e violiste Pieternel van Lent is naast musicus ook logopedist.
Violiste Pieternel van Lent
Pieternel, hoe ben jij betrokken geweest bij deze voorstelling?
Eva Wilgers van de afdeling Educatie vroeg mij om deel te nemen in het klankbordteam van Kleine Neptunus. Aangezien je als logopedist veel te maken hebt met dove en slechthorende kinderen, leek me dit leuk om te doen!
Wat maakt deze productie speciaal?
Het mooie is dat bij deze voorstelling ook TOS kinderen kunnen aansluiten. TOS staat voor taalontwikkelingsstoornis. Kinderen die dit hebben, zitten net als dove en slechthorende kinderen in het cluster 2 onderwijs of in het reguliere basisonderwijs met extra ondersteuning. Ik heb veel van deze kinderen behandeld. Vandaar dat ik blij was dat afdeling Educatie mijn voorstel om deze kinderen bij de voorstelling te betrekken enthousiast ontving.
Kun je vanaf jouw plek op het podium goed zien hoe de kinderen reageren op de muziek en acteurs?
Ja, ook kinderen uit het reguliere basisonderwijs konden deelnemen en leerden een klein beetje praten met de handen. Dit was erg mooi om te zien. Alle kinderen leerden elkaar zo begrijpen. We hebben bij Orkest Phion een educatieafdeling die innovatief te werk gaat. Dat is echt speciaal.
Ga je vaker meewerken achter de schermen of blijf je vooral vioolspelen?
Ik geef af en toe nog logopedie, ik val soms in bij de eerstelijnspraktijk. Dat is erg bijzonder om te doen, maar ik merk dat ik toch liever viool speel. Daar kan ik echt mijn passie in kwijt!
Opgetekend door Annemarie van Viegen
Vlieg mee met Phion LIVE
Vliegen met een vliegtuig is een bekend begrip. Maar vliegen met Phion? De gewone concertbezoeker zal zich met verbazing afvragen wat daarmee bedoeld wordt.
Maar naast de zuil waarop de concerten staan die Orkest Phion geeft in grotere en kleinere samenstellingen, heeft het gehele bouwwerk nog een tweede stut. Een zuil die net zo stevig is en van zeker zoveel belang als de andere. Dat is de zuil van Educatie & Interactie. En daarmee kun je vliegen. Eva Wilgers, programmamaker binnen deze afdeling, wilde mij dat wel uitleggen.
“Vlieg mee met Phion’ is een van de vele activiteiten die de afdeling Educatie heeft ontwikkeld. Deze is bestemd voor kinderen in de basisschoolleeftijd, zo ongeveer tussen de 8 en 12 jaar.”
Coronapandemie
“De ontwikkeling ervan is begonnen toen de coronapandemie uitbrak. De vier medewerkers van ‘Educatie’ zijn creatievelingen: ze lieten zich niet door corona beperken. We hebben toen een serie in elkaar gezet die voor de basisscholen bereikbaar was via het internet, dat was toen de enige mogelijkheid om kinderen in contact te brengen met muziek.”
“Er ontstond het idee om een digitale serie over het orkest te ontwikkelen. In totaal zijn er zes korte afleveringen gemaakt, die de leerlingen meenemen in de wereld van het orkest: van instrumentengroepen tot emotie en van een wedstrijdje ‘wie kan het snelst spelen’ tot de uitleg van een partituur. Op deze manier willen we de kracht van het symfonieorkest laten zien, ook voor scholen die niet zo makkelijk bij het orkest langs kunnen komen.”
“Toen het inmiddels wel weer mogelijk was om voorstellingen te bezoeken, hebben we het concept van de digitale serie verder doorontwikkeld naar een voorstelling: Vlieg mee met Phion LIVE. Daarin wordt muziek live gespeeld en worden ‘vliegtuigmotoren’ op gang gebracht door Freek Koopmans en Eric Robillard. Zij nemen de kinderen in vogelvlucht mee door de tijdlijn van de muziekgeschiedenis. Vanaf de kerkelijke muziek uit de Middeleeuwen tot de moderne klassieke muziek van nu.
De rode draad door de voorstelling is het lied van Vlieg mee met Phion, bestaande uit verschillende participatie-elementen die de leerlingen in de digitale serie hebben geleerd. Het lied is dus meteen het voorbereidende lesmateriaal voor deze voorstelling.”
Kinderen hebben hun eigen instrument
“Tijdens de uitvoering spelen niet alleen de musici. Kinderen hebben allemaal hun eigen instrument: hun stem, ze kunnen zingen. En hun eigen lichaam: bodypercussion. Van beide wordt natuurlijk ook enthousiast gebruikgemaakt. En reken maar dat de emoties van de kinderen in de zaal zo hoog oplopen dat ze voor hun gevoel vliegen!”
Vanaf 5 juni geeft Phion weer een serie van deze concerten in allerlei zalen. Dat is laat in het seizoen, maar wel de tijd waarin de concertzalen steeds minder symfonische concerten programmeren en er dus ruimte is voor zulke activiteiten.
‘Vlieg mee met Phion’ is trouwens maar een van de vele activiteiten van de zuil Educatie. In het decembernummer van VriendenNieuws hebt u al kunnen lezen over het project ‘DROOM’. Het is goed om te weten dat deze educatieve activiteiten mogelijk gemaakt worden met gelden uit zowel de fondsen van de Mecenassen als van de Vrienden.
Bent u nieuwsgierig geworden naar de serie?
In elke les staat een aflevering opgenomen. Let wel op: het kijken van deze afleveringen is aanstekelijk!
Overigens is de redactie voornemens om aandacht te blijven besteden aan alle vormen van Educatie & Interactie.
John Biermans
Educatie: muziek voor iedereen
Muziek luisteren is iets dat je moet leren. De generatie van de nu grijze concertbezoekers, leerde dat vroeger door grammofoonplaten aan elkaar te laten horen. Maar vooral ook doordat er op de basisschool nog veel gezongen werd. Of je leerde een instrument bespelen op de muziekschool of muziekvereniging in je woonplaats.
Tegenwoordig leert de jeugd van elkaar via de ‘socials’. Maar jammer genoeg is het muziekonderwijs op de basisschool sterk verminderd. In het vervolgonderwijs is daar meer aandacht voor, maar dan kan je niet meer groeien op de vruchtbare grond van muziekgevoel dat al op jonge leeftijd ontwikkeld is. En muziekscholen zijn veelal verdwenen.
Muziekeducatie voor basisscholen
De grote orkesten in Nederland hebben dat begrepen. Zij hebben daarom de laatste jaren flink wat educatieve activiteiten en materialen ontwikkeld die vooral gericht zijn op kinderen van basisschoolleeftijd. Alles vindt plaats onder schooltijd, zodat alle kinderen kunnen meedoen. Dat draagt dan ook nog eens bij aan kansengelijkheid.
De educatieve afdeling van Phion speelt daarin een grote rol. Het kan zelfs de landelijke voortrekker genoemd worden.
Educatieve activiteiten Orkest Phion
Inmiddels kan er een flinke lijst van activiteiten genoemd worden die door het team ‘Educatie’ ontwikkeld zijn. Een waarbij steeds meer orkesten zich aangesloten hebben. Zo was er in 2025 het project ‘Nationaal Meedoeconcert Fanny & Nannerl Take over!’ en loopt nu ‘Vlieg mee met Phion LIVE’. In het komend seizoen zijn er in de diverse zalen de projecten ‘Romeo & Julia’, ‘High Five!’, ‘Leo & Orkest Phion’ en ‘Blok & Doos’. En over meerdere seizoenen loopt de workshop ‘Op zoek naar mooie geluiden’, die op school uitgevoerd wordt.
Bovenstaande activiteiten zijn gericht op het basisonderwijs. Ze worden ondersteund met lespakketten, zodat de eigen leerkracht het project kan voorbereiden en daardoor, als de kinderen naar de zaal toekomen, het evenement des te indrukwekkender is. Zo’n schoolconcert wordt meer dan een leuk uitje. Het wordt een echte leerervaring: de kinderen zingen liedjes mee, doen aan bodypercussion en worden zo a.h.w. de voorstelling ingetrokken.
Voor het vervolgonderwijs zijn er mogelijkheden om met ‘Educatie’ leerlingen een concert te bezoeken, aan een slagwerkworkshop mee te doen of achter de schermen te kijken bij Phion.
Afdeling Educatie
Het beginpunt van al deze educatieve activiteiten is de afdeling Educatie van Phion. Carlijn de Lange, Eva Wilgers, Monique Wijnker en Doremiek Lamain zijn de stuwende krachten van ‘Educatie & Interactie’. Natuurlijk kunnen zij dit niet alleen doen: er is samenwerking met de musici van Phion, met theatergezelschappen en steeds meer ook met de andere Nederlandse orkesten.
Het leuke is bovendien dat Vrienden kunnen meegenieten met dit alles. Als er in een van de zalen zo’n schoolconcert is, kunnen ze dit ook bezoeken. Op de website kun je de data en plaatsen vinden. Overigens worden veel activiteiten van ‘Educatie’ mogelijk gemaakt door financiële steun van de Vrienden en Mecenassen.
En wilt u nu meteen meegenieten? Bekijk dan de video hieronder!
John Biermans
Musici in het buitenland
Educatie is mooi, maar het reguliere werk van de musici ook. Daarom besteden we ook in dit nummer weer aandacht aan het feit dat sommige van onze musici een indrukwekkende muzikale ervaring in het buitenland hebben opgedaan/hier zelfs vandaan komen.
Onze contrabassist/redactielid Rebecca Fransen interviewde dit keer collega Lotus de Vries, aanvoerder van de altviolen, over haar bijzondere tijd in Berlijn.
Altvioliste Lotus de Vries
Hoe lang speel je al bij Orkest Phion?
Ik zit nu in mijn tweede seizoen, het eerste seizoen na mijn proefjaar. Ik ben zo blij dat ik nu vast bij het orkest zit!
Wat is jouw muzikale reis geweest voordat je bij Phion terecht kwam?
Ik begon als twaalfjarig meisje met het bespelen van de altviool, zodat ik auditie kon doen voor het Haydn Jeugd Strijkorkest, de kweekvijver van jong strijktalent voor Noord- Nederland. Ik werd aangenomen als jongste lid en de rol van de altviool beviel mij zeer; het instrument brengt kleur, ondersteunt en wisselt veel van rol. Zo spelen we af en toe een solo, een tegenmelodie, vullen we de middenstemmen in of spelen we baslijntjes.
Met steeds meer zekerheid wist ik dat ik graag naar het conservatorium zou willen, dus stroomde ik als het ware door naar de jong talentklas van het Prins Claus Conservatorium in Groningen. Hier werd ik verder klaargestoomd door de oude en strenge, maar ook lieve Hongaarse pedagoog Ervin Schiffer. Als je bij hem studeerde, was het eigenlijk een vereiste om iedere zomer mee te gaan naar zijn masterclasses in het buitenland. Zo werd het al gauw heel serieus.
Na 3 jaar was ik klaar met de middelbare school en werd ik in Amsterdam aangenomen voor de bachelor studie, in de klas van Francien Schatborn. Het niveau van de andere studenten was hoog en dat motiveerde mij. Er werden ook masterclasses georganiseerd en zo kwam het dat de beroemde altvioliste Tabea Zimmermann een keer een masterclass kwam geven. Dit was mijn eerste indirecte ontmoeting met haar, als toehoorder bij de masterclass. Ik was diep onder de indruk van haar als docent en musicus.
Ik had al lang de wens om voor mijn masterstudie naar het buitenland te gaan om mijn horizon te verbreden, en was tijdens mijn gehele studietijd actief met het deelnemen aan masterclasses van potentiële toekomstige docenten. Ik besloot uiteindelijk te auditeren in Berlijn en Leipzig, en werd bij beide scholen aangenomen. Uiteindelijk heb ik toen voor de Hanns Eisler in Berlijn gekozen omdat ik dan bij Tabea Zimmermann kon studeren, mijn grote droom kwam uit!
De tijd aan de Eisler was super leerzaam, en ook wel intens. Ik keek heel erg op tegen de andere studenten en alle leraren. Na 3 jaar Masterstudie deed ik auditie voor de Academy van de Staatskapelle Berlijn en daar werd ik aangenomen, wat betekende dat ik nog twee jaar zou blijven! Tijdens deze 2 jaar voelde ik me heel erg op m’n plek in de stad, met de mensen in het orkest en de muziek. Het orkest speelt het operarepertoire met zoveel energie, emotie en passie. Ik had niet verwacht dat ik zo van opera zou gaan houden.
Welk project uit jouw tijd in Duitsland is jou het meest bijgebleven?
Moeilijke vraag… Tosca met Zubin Meta was geweldig… Maar ook Bruckners 7e symfonie, toevallig ook met Meta.
Wat neem je mee uit de speelcultuur in Berlijn bij het spelen in Orkest Phion?
Discipline in stokindeling en streekgebruik. Ook het gebruik van veel portamenti en een melodie hoog op dezelfde snaar spelen in plaats van ‘gemakkelijk’ naar de hogere snaar gaan. Een melodie op dezelfde snaar heeft vaak een expressiever effect.
Wat was/is je favoriete lokale gerecht?
Oeh! Ik ben heel erg van de Aziatische keuken gaan houden. Op iedere hoek in Berlijn zit wel een Vietnamees restaurantje waar je voor een hele goede prijs een heerlijke curry kan krijgen… zeker een aanrader.
Waar kijk je het meest naar uit volgend seizoen bij Orkest Phion?
Ik denk Dvořák 9 en Rachmaninovs Pianoconcert nr.2 met Nikola Meeuwsen en dirigente Olha Dondyk! Ik kijk er erg naar uit om met onze nieuwe gastdirigente te werken en te genieten van Nikola’s spel. Maar er staat zoveel moois gepland voor komend seizoen dat het moeilijk kiezen is! Er zijn veel lichtpuntjes om naar uit te kijken.
Rebecca Fransen
Colofon
Stichting Vrienden van Phion
Leden bestuur:
Marijke van Hees, voorzitter
Marian Louppen, vicevoorzitter, Mecenaatscommissie
Hans Peter Herwig, penningmeester
Jard Baljet, secretaris
Peter van der Neut, Vriendenactiviteiten
Patricia van der Valk, bestuurslid
Lea Hermmerlin, adviseur bestuur
Roelof de Lange, adviseur bestuur
Jacco Post, adviseur bestuur
Leden Activiteitencommissie:
Namens de Vrienden:
Peter van der Neut, voorzitter
Gelly Talsma
John Mens
Frans Veldhuis
Namens de musici:
Eva Bengtsson
Pieternel van Lent
Leden van de Redactie:
Rebecca Fransen (musicus)
Léa Hemmerlin (musicus)
Annejuul Tielens (vriend)
John Biermans (vriend, hoofdredacteur a.i.)
Annemarie van Viegen (musicus)
Mecenaatcommissie:
Machteld van der Meij
Patricia van der Valk
Menno van Duuren (Phion)
Marian Louppen (voorzitter)