1. Nieuwsbrief Vrienden Januari 2022

Nieuwsbrief Vrienden Januari

Beste Vrienden,

Een openingswoord voor de januari uitgave van VriendenNieuws op een moment dat culturele treurigheid alom voelbaar is. We hebben weer een lockdown en weer is de culturele sector in het algemeen en daarbinnen ons Phion orkest, slachtoffer.

Geen concerten meer, geen ontmoetingen meer. Mijn persoonlijke herinnering is nu het kasteelconcert in Huize Singraven, waarbij het Charmskwartet ons meenam in de magische wereld van Proust, omlijst door Franck en Milhaud, prachtig uitgevoerd! En gelukkig ook nog in Enschede, de vertrouwde maar altijd weer vernieuwende klanken van Mahler’s 1e.

Twee juweeltjes om te koesteren!

En dan nu even niets!

Deze situatie bracht mij bij Nietzsche; de eeuwige wederkeer, de oneindig herhaalde kringloop der dingen! Wellicht te aanmatigend maar als metafoor voor de huidige context biedt het een perspectief. Hoop, wellicht zelfs de verwachting dat een door velen gewenste situatie terugkomt. Sterker, er zal naar mijn vaste overtuiging sprake zijn van een wederkeer van de vertrouwde en bekende praktijk van live orkestmuziek!

Dit nummer van VriendenNieuws weerspiegelt beide aspecten.

Enerzijds een droevige impressie van een orkestlid over -weer- een afgelast project maar anderzijds ook getuigenissen van de hoop op een betere toekomst in de vorm van een interview met tubaïst Joost Smeets en kennismaken met de vertrouwde maar ook vernieuwende Marcel Zwitser: zie het item van de Activiteitencommissie.

Verheugend is ook dat onze nieuwe eindredacteur Toon Ottink zich aan u presenteert; het is voor ons allen heel fijn dat hij bereid is om deze rol te vervullen in het belang van de Vrienden en de verbondenheid met het orkest.

Ook wil ik graag namens ons allen waardering en respect uitspreken naar alle medewerkers van het orkest. Wij leven met hen mee in de huidige situatie die weer de nodige beperkingen oplegt. Complimenten voor de manier waarop jullie allen in de afgelopen periode hebben weten te laveren tussen alle beperkingen door en tijdens de coronapandemie. 

Tot slot een persoonlijke opmerking. Ik heb besloten om met ingang van 1 januari 2022 mijn functie van voorzitter van de Stichting Vrienden van Phion te beëindigen. Ik sluit daarmee een lange periode af van een directe en dikwijls zeer intensieve verbondenheid met het orkest (c.q. voorgangers). Een periode die begon op 1 juli 1994, als voorzitter van het toenmalige Orkest van het Oosten.

Marian Louppen zal, zoals we enige tijd geleden hebben afgesproken, vanaf 1 januari als waarnemend voorzitter ‘de kar trekken’.

Ik blijf zelf nog actief in het vinden van een opvolger vanuit de provincie Overijssel. Dat proces is door omstandigheden nog niet voltooid, maar we hopen dat op niet te lange termijn te kunnen afronden.

Ik wens u allen een voorspoedig en gezond 2022 en het blijvende vertrouwen op veel mooie muziek!

Peter IJzerman

Van het bestuur

In de laatste bestuursvergadering is uitvoerig gesproken over de relatie tussen de Mecenassen, Vrienden en Orkest. De eerste stappen zijn gezet, concreet de instelling van een Mecenaatscommissie, waarvan zowel vertegenwoordigers van de Stichting Vrienden als het orkest deel uitmaken. De Commissie is gestart met het verder uitwerken van deze relatie.

Ook het onderwerp harmonisering Vriendenbijdragen is in de laatste bestuursvergadering besproken. Afgesproken is de Vriendenbijdragen per kalenderjaar te administreren en de inning, zo mogelijk via incasso, in het begin van het kalenderjaar te realiseren. Daarmee loopt de financiële administratie parallel met die van het orkest.

Vanuit de Stichting Vrienden hebben we in 2020/2021 een bedrag van € 70.000 overgemaakt naar het Orkest ter ondersteuning van enkele bijzondere projecten. Dat betrof

  • een rondreizend minifestival van drie programma’s (strijkers met chef Otto Tausk, het koper met trompettist Eric Vloeimans, en een Kurt Weill-programma met Ellen ten Damme en Laetitia Gerards);
  • het maken van concertregistraties zonder publiek en het streamen van de opnames (en het experimenteren met betaalmodellen);                                                
  • het maken van orkestopnames en tutorials om amateurinstrumentalisten thuis online orkestsolo’s met Phion mee te laten spelen;                                            
  • het innovatieve concept ‘Stories from within the orchestra’ waarin theatrale scenes (gebaseerd op verhalen uit het leven van een orkestmusicus) voorafgaan aan de uitvoering van een symfonie). 

Daarmee hebben we wederom een stap gezet in de realisering van onze belangrijkste bestaansgrond!

Toon Ottink - eindredacteur van VriendenNieuws

Toen de voorzitter van de Vrienden van Phion mij afgelopen zomer benaderde met de vraag of ik eindredacteur van VriendenNieuws wilde worden, had ik na zijn toelichting daarop niet veel tijd nodig om positief te reageren. Het leek mij een leuke klus voor een gepensioneerde musicus, die in zijn werkzame leven al veel dingen had gedaan, anders dan musiceren.

Ik kom uit de Achterhoek, maar woon sinds 1972 in Twente en sinds 1990 in Oldenzaal. Na de middelbare school in Groenlo ben ik muziek gaan studeren in Enschede: dwarsfluit en (deels tegelijkertijd) theorie der muziek. Ik heb gewerkt als docent fluit aan muziekscholen in Enschede en Stadtlohn (Duitsland), maar toch vooral als docent muziektheoretische vakken aan het conservatorium in Enschede. In de loop van de jaren ‘80 kwam ik daar steeds meer in managementachtige functies terecht, zodanig dat ik in 1990 gestopt ben als docent. Ik was verantwoordelijk voor personeelszaken, studentzaken en inventaris. Tegelijkertijd was ik in dezelfde periode ook nauw betrokken bij landelijk overleg in met name de HBO-Raad. In de fusiegolf in het HBO rond 1990 ging het conservatorium deel uitmaken van de Hogeschool Enschede, later Saxion. Ik ben toen met mijn werk meegegaan naar de Hogeschool en belandde bij personeel & organisatie. Een aantal jaren later werd ik beleidsmedewerker arbeidsomstandigheden, en werkte zowel in Enschede, als bij de vestiging van Saxion in Deventer.

Ik was weg uit het muziekvakonderwijs, maar niet weg uit de muziek. Ik werd in 1994 bestuurslid van de Stg. Twentse Matthäus Passion in Oldenzaal en heb tot mijn afscheid daar in 2012 talrijke uitvoeringen van de Matthäus en het Weihnachts georganiseerd, maar ook van de Johannes Passion en de Hohe Messe. Daarbij zong ik zelf in het koor Consensus Vocalis tijdens concerten, gedirigeerd door o.a. Martin Sieghart, Jan Willem de Vriend en Klaas Stok. Consensus deed (en doet) veel meer dan alleen grote werken van Bach: veel cantates en Lutherse Missen met het Parnassus Ensemble, veel andere kamermuziekachtige werken met het Valerius Ensemble, w.o. de Mis van Herman Finkers. Met het Orkest van het Oosten deden we vooral negentiende eeuwse werken voor solisten, koor en orkest van o.a. Schubert, Beethoven, Mendelssohn, Brahms, Liszt en Mahler. De vijfde symfonie van Mendelssohn en de negende van Beethoven hebben we ook op cd gezet. Met Het Gelders Orkest zong ik in 2014 de uitvoeringen van het War Requiem in Arnhem en Nijmegen. En heel anders: met vier vrienden vormde ik een Quintet dat gedurende tien jaar door heel Nederland vijfstemmige muziek zong uit de vijftiende en zestiende eeuw.

Veel musicologisch werk heb ik verzet voor de producties van Mendelssohns tweede bewerking (1841) van de Matthäus-Passion en van Schumanns bewerking (1851) van de Johannes Passion. Uitvoeringen waren er in resp. 2014 en 2019, telkens als jubileumproductie van de Stg. Twentse Matthäus Passion, in samenwerking met Orkest van het Oosten.

Ik heb nu twee redactievergaderingen achter de rug. De eerste werd ik nog bijgestaan door mijn voorganger Jan Schukkink; de tweede moest ik op eigen benen staan. Mede dankzij de plezierige en actieve redactieleden bleek dat geen probleem.

Een rasechte Geit - Interview met Joost Smeets

Het Limburgse Thorn is bekend om zijn twee top harmonieorkesten; de Bokken en de Geiten. Bij St. Michaël leerde Joost Smeets muziek maken. Hij speelde in zijn tienerjaren zo fanatiek op de tuba dat hij de kans kreeg om naar een conservatorium te gaan. Dat was niet vanzelfsprekend, want hij volgde de Middelbare Landbouw School om het bedrijf van zijn vader over te nemen. Maar zijn wijze vader hoorde het muzikale talent van zijn zoon en spoorde hem aan om naar een conservatorium te gaan.

Dat werd in 1993 de Hochschule für Musik in Keulen. De keuze viel op dit instituut, omdat de docent van meet af aan vertrouwen toonde in Joosts kansen op een goede loopbaan bij een professioneel orkest. In 1996 resulteerde dat in een aanstelling bij het Orkest van het Oosten. In 1999 kwam daar het Limburgs Symfonie Orkest bij.


Dit jaar speelt Joost dus al meer dan vijfentwintig jaar in het orkest dat na de fusie nu Phion heet. Geen vanzelfsprekendheid overigens, want nog voor de fusie met Het Gelders Orkest was er al eens een directeur die meermaals probeerde de kopersectie uit te dunnen en de tubaïst weg te bezuinigen. Maar Joost is niet het type dat je even snel opzij duwt, dus die pogingen verliepen niet succesvol.

Sinds ruim drie jaar woont Joost weer in Thorn. Waar hij kan, speelt hij mee met de harmonie van zijn jeugd. Geitenbloed verloochent zich niet. Zo nodig neemt hij er in geval van nood ook de baton ter hand, want Joost heeft zich ontwikkeld tot een internationaal erkende dirigent met een breed repertoire.

Joost was niet altijd tevreden over de dirigenten waaronder hij moest spelen. Dat riep de vraag op wat anders en wellicht ook beter kon. En dus ging hij naast zijn orkestwerk, directie studeren. Omdat een tubaïst vaak delen niets te spelen heeft, bood dat de gelegenheid om hele partituren mee te lezen tijdens repetities. Dan leer je snel.

Inmiddels dirigeert Joost al dertien jaar met plezier en groot succes orkesten in alle werelddelen. Hij plooit de projecten waarvoor hij wordt gevraagd tussen de programma’s van zijn orkesten. Want eerst en vooral is hij orkestmusicus.

Lezen over Joost is eigenlijk niet de goede manier om hem te leren kennen. Je moet met hem in gesprek gaan. Of beter: Stel een vraag en laat hem vertellen. Je hoort dan prachtige verhalen over zijn leven met muziek, zijn plezier in het werk en zijn passie voor zijn leerlingen.

Nog elke dag is Joost zijn wijze vader zaliger dankbaar voor het leven dat hij nu mag leiden. Want die dwong hem niet de zaak over te nemen, maar gaf hem de ruimte om zijn hart te volgen. Tekst Gijs Bikker

Schubert in de muziekstad Wenen

In het voorjaar van 2022 organiseren we een luistercursus met als onderwerp Schubert in de muziekstad Wenen. De cursus wordt verzorgd door de bekende musicoloog Marcel Zwitser. Kijk hier naar zijn korte introductie. 

Iedereen die enige affiniteit met klassieke muziek heeft kent wel liederen van Franz Schubert (1797-1828), zoals Erlkönig of Ständchen, en kent wellicht verhalen over de kleine, corpulente componist achter zijn onafscheidelijke ronde brillenglazen, die doorschreef op het tafellaken nadat het muziekpapier onverhoopt op bleek te zijn. Schubert wordt vaak voorgesteld als de muzikale exponent van de Biedermeier.

In de cursus zal de vraag worden gesteld of dit terecht is. Aan de hand van een keur van bekende en minder bekende composities van Franz Schubert zal een beeld worden geschetst van Schuberts korte muzikale loopbaan in de hoofdstad van het Oostenrijkse keizerrijk. Natuurlijk zal er aandacht voor zijn liederen zijn, maar pianosolomuziek, kamermuziek, orkestwerk, opera en toneelmuziek zullen eveneens de revue passeren.

Locatie en datums:

De cursus wordt georganiseerd in Enschede en Arnhem op maandagavond van 18.30- 20.30 uur en wel op de volgende datums:

  • Enschede: 28 februari, 7 en 21 maart en 4 april en 2 mei in Artez
  • Arnhem: 21 februari, 14 en 28 maart en 11 en 25 april  in Wijkcentrum De Bakermat

De kosten voor deze cursus zijn € 85,-- voor Vrienden van Phion en € 100,-- voor andere belangstellenden.

Inschrijven:

U kunt zich tot 15 februari inschrijven via ons mailadres activiteitenvrienden@phion.nl onder vermelding van uw naam, het aantal personen en de plaats waar u de luistercursus gaat volgen. Na inschrijving ontvangt u een bevestiging en informatie over het betalen van de kosten van de cursus.

Vriendenrepetities in het voorjaar

Ook in de komende maanden kunt u een Vriendenrepetitie bezoeken. U kunt dan live meebeleven hoe het orkest zich muzikaal voorbereidt op een concert. Voorafgaand aan de repetitie is er een interview met een van de orkestleden. De datums zijn als volgt:

  • 1 februari in Arnhem
  • 8 maart in Enschede

Het programma is:

  • 08:30 u. aankomst Vrienden / Koffie en thee
  • 09:00 u. interview musicus in de foyer
  • 09:25 u. zaal in
  • 10:50 u. koffie/thee in de foyer
  • 11:20 u. zaal in
  • 12:30 u. einde

U kunt zich tot 2 dagen voor de repetitie opgeven via activiteitenvrienden@phion.nl. U ontvangt een inschrijfbevestiging met verdere details over de repetitie. De kosten zijn € 5,00 per persoon voor de koffie/thee, contant te betalen bij binnenkomst.

“De kracht van muziek”

In de workshop “De Kracht van Muziek” heeft de luisteraar en de oplettende bespieder de kans dit zelf te ervaren en te zien wat deze oerkracht bij een ander doet! Met die motivatie is uit het huidige Phion het Prisma ensemble geboren. Met Aimeé Broeders en Eva Bengtsson op viool (foto), Marieke Wenink op altviool en Joke den Heijer op cello.

De workshop

Het zal gaan over beleven, het delen van ervaringen en … zelf meedoen! Want wat is er nu mooier dan zelf deel uit te maken van een ritmisch of muzikaal verhaal? Wat de musici elke dag ervaren willen zij uitdragen, niet alleen in de concertzaal maar ook op de werkvloer. Zonder afstand, adembenemend dichtbij. Ervaar de kracht van muziek.

(op de foto Marieke Wenink)

De activiteitencommissie van de Vrienden van Phion organiseert deze workshop op 3 plaatsen:

  • Zwolle: 4 februari 2022 in Zalen centrum De Enk (15.00-17.00 u.)
  • Arnhem: 17 februari in Musis Sacrum (14.00-16.00 u.)
  • Enschede: 18 februari in Artez Conservatorium (14.30- 16.30 u.)

Deelname is gratis, u betaalt alleen € 5,00 pp als bijdrage voor de koffie/thee en de zaalhuur.

U kunt zich tot 1 februari inschrijven via ons mailadres activiteitenvrienden@phion.nl onder vermelding van uw naam, het aantal personen en de vermelding Prisma Zwolle, Arnhem of Enschede.

Komt u ook de Kracht van Muziek beleven?

Géén concert voor Rafiq

Op het moment van het schrijven van dit artikel is net de lockdown ingegaan door de oprukkende omikron-variant van de Corona pandemie. De middagconcerten met de Eerste symfonie van Mahler die we nog zouden spelen, zijn geschrapt en de nieuwjaarsconcerten grotendeels geannuleerd.

Ik zou schrijven over Mahler 1 en het komende, maar vervallen,  educatieve project ‘concert voor Rafiq’; het stond gepland voor de periode van 11 tot 21 januari. In het project Rafiq wordt op briljante wijze door Eric Robillard een verhaal over een vluchteling verteld in combinatie met de muziek uit Mahler 1. De kinderen leren door middel van dit verhaal de muziek van Mahler goed kennen. Het beroemde 3e deel, dat begint met de melodie van ‘Vader Jacob’, in de droevige versie in mineur, zingen de kinderen zelfs mee (ook in canon!!!).

De korte versie van het verhaal: een meisje van elf, Saida, vlucht verkleed als jongen. Ze mag van haar ouders aan niemand vertellen dat ze een meisje is voor haar eigen veiligheid. Op een gegeven ogenblik belandt ze in een AZC-instelling in Nederland. Ze weet niet waar haar ouders zijn en is alleen. Ze raakt bevriend met een jongen en die ontdekt haar geheim. Om haar ouders te vinden neemt ze een lied op met behulp van haar vriend. Een lied dat ze altijd met haar ouders zong en waar ze haar zeker aan herkennen. Uiteindelijk komt het goed en wordt het gezin herenigd.

Ik heb de voorstelling van ‘concert voor Rafiq’ een paar keer gespeeld en kreeg bij het derde deel en aan het einde van het verhaal altijd een brok in mijn keel omdat het een heel aangrijpend en meeslepend verhaal is.Tijdens de repetities voor de concerten met Mahler 1 (o.l.v. Otto Tausk) repeteerden we op een gegeven moment het derde deel. Ik kreeg weer kippenvel omdat dit deel in de educatieve voorstelling zo’n ontzettend magisch moment was. Dat deel blijft voor mij altijd verbonden met Rafiq.

Ik ben zelf nu een beetje (erg) in mineurstemming. Op dit moment had ik in de bus moeten zitten naar Apeldoorn en had ik vanmiddag een prachtig concert met mijn collegae kunnen spelen. Ik baal van de uitzichtloosheid en dat je niet aan lange termijnplanning kan doen. Geen kerst en oud en nieuw met familie zoals ik dat gewend ben, geen uitbundige verjaardagen van twee van mijn drie dochters in deze periode. Ik had me verheugd op ‘concert voor Rafiq’ omdat ik het geweldig vind om te zien hoe kinderen dit op kunnen pakken en dat je kan zien wat muziek kan doen met kinderen. Maar ja….. omikron

Marte Straatsma

Livestream - lunchconcert

 

Op 21 en 29 januari kunt u online aansluiten bij onze lunchconcerten middels een livestream. De lunchconcerten beginnen om 12:30 uur. Houd volgende week onze socials en website in de gaten voor alle informatie en de link om de livestream te bekijken.

VriendenNieuws Phion verschijnt zes keer per seizoen en wordt gestuurd naar alle Vrienden van Phion en naar de medewerkers / musici van Phion.

Stichting Vrienden van Phion

Leden bestuur:

Marian Louppen, voorzitter ad interim
Hans Peter Herwig, penningmeester
Jacco Post, Algemeen Directeur Phion
Jard Baljet
Jan Boom
Erik Olsman, musicus
Sigurd Smit, musicus

Leden Activiteitencommissie:

Peter van der Neut, voorzitter
Bert Klaver
Lin Ravelli
Gelly Talsma
Len Bielaars, musicus
Melanie Jansen, musicus

Leden van de Redactie:

Toon Ottink, eindredacteur 
Gijs Bikker
Aafke Feenstra
Rebecca Fransen, musicus
Kirsten Jeurissen, musicus
Marte Straatsma, musicus