1. Nieuwsbrief Oktober 2022

Nieuwsbrief Vrienden Oktober

Voorwoord

Dit VriendenNieuws wil ik beginnen met een welgemeende dank aan de recent gestopte leden van de redactie: Kirsten Jeurissen en Gijs Bikker. Beiden hebben de afgelopen jaren een belangrijke bijdrage geleverd aan de inhoud en de ontwikkeling van onze nieuwsbrief. Gelukkig hebben we opvolgers: vriend van Phion John Biermans – hij is al in het voorjaar begonnen – en klarinettiste Lea Hemmerlin. Welkom Lea en John; fijn dat jullie meedoen!

Rode draad in dit nummer van VriendenNieuws is de relatie tussen het orkest en u als vrienden. En hoe belangrijk u als vriend of als mecenas voor Phion bent en wat u kunt betekenen voor de toekomst van het orkest. Verder leest u in dit VriendenNieuws een korte toelichting op de binnenkort uitgevoerde Symfonie van César Franck en een door John Biermans vertaald fragment uit een novelle van Eduard Mörike over Mozart.

Ik wens u veel leesplezier.
Toon Ottink, einderedacteur

Vrienden met passie voor muziek

Met de passie voor klassieke muziek bij jonge kinderen is niets mis. Wat een enthousiasme heb ik mogen ervaren bij de `vlieg mee met Phion show`. Honderden kinderen in de zaal van het muziekcentrum in Enschede konden ontroeren met hun enthousiasme door de ervaring met klassieke muziek en componisten door de eeuwen heen. Hoe anders was dat bij de concerten voor de “grote mensen” bij de start van het seizoen. Begrijp me goed, dit publiek genoot van prachtige uitvoeringen van het vioolconcert van Brahms op. 77 in D en de uitvoering van symfonie nr. 4 op. 36 in f van Tsjaikovski. Het vioolspel van Mathieu van Bellen was virtuoos en vol passie en bovendien was er een verassende wereldpremière van componist Karmit Fadael, die met haar 26 jaar indruk maakte met drie spannende muziekstukken.  

Maar helaas; de zalen zaten niet vol en de ontmoetingen met de Vrienden van Phion die we gepland hadden liepen niet storm. Met uitzondering van de ontmoeting in Doetinchem waar verhoudingsgewijs veel interesse was met nieuwe gezichten bij deze “vriendelijke ontmoeting”. Daar lag een goede voorbereiding aan ten grondslag; een gerichte marketing voor actieve leden van een muzikaal amateurgezelschap. Zij maakten met velen dankbaar gebruik van een aanbod om tegen gereduceerd tarief bij de opening van het Phion seizoen te zijn, met een warm welkom van Machteld van der Meij, actief lid van de mecenaatscommissie namens de Vrienden van Phion.

Een mooi resultaat en onze activiteitencommissie, geleid door Peter van der Neut, heeft het voornemen deze formule, het seizoen samen met vrienden en potentiële vrienden openen, vaker in de markt te zetten. Niet gek natuurlijk, actieve muzikanten zijn een logische doelgroep als concertbezoeker. Als bestuur van de Vrienden van Phion moedigen wij het zeer aan dat u als vriend ook uw vrienden uitnodigt om mee te gaan naar een van de komende prachtige concerten. En we willen vaker met Phion afspreken dat er acties komen waarbij u als vrienden tegen gereduceerd tarief ook gasten mee kunt nemen om ze vervolgens te wijzen op de mogelijkheid het orkest te steunen door vriend te worden. Wij hopen dat daarmee de vrienden weer meer betrokken raken en elkaar meer gaan ontmoeten bij de concerten. Dat helpt, maar daar krijgen we de zalen waarschijnlijk niet mee vol.

Als vrienden hebben wij Phion aangeboden mee te helpen met het stimuleren van een divers publieksbereik. Een van de mogelijkheden waaraan gedacht wordt is het uitnodigen van een gastcurator die juist een muzikale stroming vertegenwoordigd die niet de kanon van de klassieke westerse muziek betreft. Artistiek directeur Joris Nassenstein gaat bekijken wat hij met dit aanbod kan voor het seizoen 2023-2024. Het idee is ook niet nieuw en Phion heeft al vaker met verrassende combinaties met zangers en muzikanten repertoire neergezet dat modern en populair van karakter is. Maar het gaat hier niet persé om populaire muziek. Juist verkenningen naar de kanon van andere muziekstromingen maakt deze mogelijke projecten misschien van groter risico, maar wel zo spannend en vol van bijzondere passie. En dat kan de weg zijn naar een breder publiek. Maar de kanon van klassieke westerse muziek blijft zeker ook op het programma staan wat ons betreft.

Marijke van Hees
voorzitter Stichting Vrienden van Phion

 

César Franck, Symfonie in d klein

Wie de seizoensbrochure van Phion doorbladert, ziet veel interessante stukken geprogrammeerd. Uiteraard worden deze in de toelichtingen op de concerten besproken. Maar zo nu en dan zal ook in VriendenNieuws aandacht aan een compositie worden geschonken. Vandaag is dat de Symfonie in d klein van César Franck, die eind oktober tijdens drie concerten tot klinken komt.

César Franck voltooide zijn enige symfonie in 1888, twee jaar voor zijn dood in 1890. Franck werd geboren in 1822 in Luik – toen nog Nederlands – maar werkte zijn hele leven in Parijs, als organist en componist. Zijn belangrijkste werken schreef hij na 1875. In de symfonie paste hij, net als in de beroemde vioolsonate uit 1886 het zgn. cyclisch principe toe: motieven en thema’s uit het eerste deel komen in de volgende delen weer terug. Nieuw was die werkwijze niet; luister naar de vijfde van Beethoven: in alle delen is het ritmische ‘klop’motief te horen, waar deze symfonie mee begint.

We beperken ons nu tot het allereerste motief van de compositie van Franck. De (tweevoudige) langzame inleiding begint met een smekend klinkend motief van drie tonen met als intervallen een dalende kleine secunde en een stijgende kwart. Dit motief wordt door de componist op veel momenten letterlijk herhaald, maar ook in een ander tempo gebruikt en vaak uitgebreid. Hij doet dit ook met andere motieven en thema’s – die we nu buiten beschouwing laten – waardoor de hele symfonie een grote samenhang verkrijgt. In een ander tempo en daarmee qua karakter heel anders dan aan het begin, is de start van het hoofdthema van het eerste deel: niet smekend, maar eerder ongeduldig. Omdat de langzame inleiding twee keer voorkomt, wordt ook het hoofdthema twee keer gespeeld. En uiteraard komt een en ander weer terug in de reprise van dit eerste deel.

Het tweede deel van de symfonie is extra bijzonder omdat daarin het langzame deel wordt samengebracht met het scherzo, doorgaans het derde deel van een symfonie. Het tweede deel  opent met akkoorden in de harp en pizzicatostrijkers. Op dit akkoordschema speelt vervolgens de Engelse hoorn een prachtige melancholische melodie waarin het openingsmotief van de hele compositie wordt uitgebreid. Na twee aarzelende pogingen daartoe, vindt de overgang naar het scherzo plaats: guirlandes van snel herhaalde tonen in de strijkers, tremolo’s; en deze guirlandes worden gecombineerd met de melodie van de Engelse hoorn, een compositorisch meesterstuk.

In het uitbundige derde deel is het hoofdthema ontleend aan een tweede motief uit de langzame inleiding van deel één. Dit thema komt terug als afsluiting van de symfonie. Maar halverwege duikt plotseling, in pianissimo het hoofdthema van deel twee weer op, nu gespeeld door meerdere blazers, met begeleiding van de harp. En even later nog een keer, nu fortissimo door bijna het hele orkest.

U kunt deze bijzondere Symfonie beluisteren op 21, 22 en 23 oktober aanstaande, in respectievelijk Doetinchem, Arnhem en Enschede. >> lees meer

Toon Ottink

Het hart klopt van verwachting

Tijdens de zomervakantie kwam ik per toeval in een boekenkastje naast de weg een uitgave in het Nederlands tegen van ‘Mozart auf der Reise nach Prag’, dat in 1865 geschreven is door Eduard Mörike. Hij beschrijft wat er gebeurde toen Mozart onderweg, te gast bij een grafelijke familie, na een genoeglijke maaltijd, aan de piano plaatsnam. Hij slaat één, twee akkoorden aan en opent vervolgens het boek van zijn Don Giovanni.

Mörike geeft dan weer wat iemands emotie kan zijn als hij in het nieuwe seizoen voor het eerst weer een concert bezoekt.

Omdat het Nederlands van de vertaling nogal belegen was, heb ik deze passage vanuit het Duits opnieuw vertaald:

Mozart auf der Reise nach Prag

Wij zouden wel willen dat al was het maar een klein beetje, die bijzondere gewaarwording onze lezers beroerde waarmee vaak reeds één enkel geïsoleerd akkoord ons als een elektrische schok treft en in de ban houdt; iets van die zoete gespannen verwachting die ons in de schouwburg overvalt als we tegen het doek aankijken terwijl het orkest bezig is te stemmen.

Zo gaat dat toch?

Als op de drempel van een verheven tragisch kunstwerk  - laat het de Macbeth zijn, of de Oedipus of een ander stuk -  een huivering van eeuwige schoonheid zweeft, zou dit niet juist hier opgaan in sterkere of eventueel gelijke mate?

De mens verlangt, maar deinst er ook voor terug, om uit zijn gewone zelf te worden verdreven; hij voelt dat hij zal worden aangeraakt door het oneindige, dat dit zijn borst zal insnoeren. Dit oneindige wil zijn borst doen opzwellen om de geest met geweld naar zich toe te trekken.

Daar voegt zich de eerbied voor het volmaakte kunstwerk aan toe. De gedachte dat men een goddelijk wonder gaat genieten, en dat men dit wonder als iets verwants in zich op mag en kan nemen. Dit brengt een soort van ontroering teweeg, ja van trots. Deze ervaring geeft ons misschien wel het zuiverste en gelukkigste gevoel waartoe we bij machte zijn.

Uit: Eduard Mörike, Mozart auf der Reise nach Prag, 1856.

Ik heb de Duitse tekst gebruikt zoals die online te vinden is bij het “Projekt Gutenberg”.

John Biermans


Afbeelding onder: schilderij van Mörike in het jaar 1850 (Landesmedienzentrum Baden-Württemberg)

Mecenaat koopt instrumenten voor musici

Zoals wellicht bekend beschikken de Vrienden over een mecenaatcommissie. Mecenassen zijn vrienden die jaarlijks grotere bedragen geven (vanaf € 500 per jaar gedurende vijf jaar). De besteding van deze middelen is voornamelijk bestemd voor de aankoop van instrumenten voor musici waarvan het instrument niet voldoet aan de kwaliteitsstandaard van Phion.

Op dit moment zijn er zo’n 55 mecenassen. Die hebben het dit voorjaar mogelijk gemaakt om een mooie, oude contrabas aan te kopen. Dit najaar zal het naar verwachting weer mogelijk zijn om een instrument aan te schaffen. Uiteraard laat de commissie zich bij de aankoop adviseren door deskundigen op dit gebied. De aangekochte instrumenten worden eigendom van het orkest en worden bij een feestelijke gelegenheid gedemonstreerd aan de mecenassen. 

Met het mecenaat worden tegelijk een aantal belangrijke doelen gediend: de musicus word muzikaal geïnspireerd door een goed instrument, de klankkwaliteit van het orkest wordt verbeterd, en omdat instrumenten veelal hun waarde behouden, bouwt het orkest zo een onderliggend vermogen op. 

Meer weten? 

Bent u geïnteresseerd in het mecenaat, wij zijn graag bereid u nader in te lichten over de verschillende aspecten van het mecenaat. Zo zijn de bijdragen aan het mecenaat bijvoorbeeld voor 125% aftrekbaar van de belasting.

Neemt u gerust contact op met Melanie Jansen (Melanie.Jansen@phion.nl) die de relatie met mecenassen onderhoudt, of met Marian Louppen, voorzitter mecenaatscommissie, voor een vrijblijvend gesprek. (m.louppen@gmail.com; 06 83 21 71 73)

Marian Louppen, voorzitter mecenaatscommissie

 

Aanschaf nieuw instrument:
Hawkes contrabas uit 1896 - Londen

Als basgroep van Phion zijn wij erg blij dat wij mede kunnen delen dat wij een prachtige 'nieuwe' contrabas hebben kunnen aanschaffen. Dit is mogelijk gemaakt door de mecenassen van Phion, die wij uiteraard heel erg dankbaar zijn. Het betreft een bijzondere Hawkes contrabas uit Londen, gebouwd in 1896. 

Zelf ben ik één van de bassisten van Phion, maar door het project 'Midzomernachtsdroom' heb ik helaas nog niet vaak op het mooie instrument kunnen spelen. Mijn collega Len Bielars heeft al wél concerten op het instrument mogen spelen en daarom heb ik hem kort geïnterviewd over zijn bevindingen.

Len: 'Ik heb dit instrument kunnen uitproberen zowel alleen als in het orkest, voordat deze naar de luthier ging voor een extensie (verlengstuk van een kleine terts op de lage E-snaar). 

Om een instrument door en door te leren kennen is tijd nodig, maar mijn eerste indruk van de Hawkes was zeer positief.

Wat me direct opviel was het speelgemak. Hij speelt heel gemakkelijk, de mensuur is comfortabel en hij spreekt goed aan. Dit is met name voor de lange termijn erg belangrijk. Daarnaast projecteert deze bas heel goed. In het orkest is het belangrijk dat een contrabas goed draagvlak biedt en dat de tonen helder en duidelijk genoeg zijn voor de rest van het orkest om de harmonieën op te kunnen bouwen. Daarvoor is dus een goede balans nodig van enerzijds een volle, warme kwaliteit en anderzijds helderheid en een directe sound. Deze balans is bij de Hawkes nagenoeg optimaal. Ik kan dit in het orkest merken doordat hij goed mengt met de groep, terwijl ik mezelf nog steeds duidelijk hoor.' 

Nogmaals zeer veel dank aan alle mecenassen! Wij zijn bezig om een concert voor u te organiseren zodat u de contrabas van dichtbij kunt horen en bekijken.

Rebecca Fransen

 

Uw vriendenbijdrage, goed besteed!

Ook dit jaar leveren we met de Vrienden van Phion een bijdrage aan speciale projecten van het Phion Orkest. Phion heeft van ons een bijdrage gekregen voor het project ‘Phion in de Wijk’ en voor de voorstelling ‘Mahler met Kerst’. Met Phion in de wijk gaan Phion orkestmusici de wijk in om samen met de mensen in de wijk muzikale ontmoetingen te organiseren die uiteindelijk resulteren in een slotpresentatie in de wijk door Phion en de wijkbewoners. Het gaat om een meerjarig project en dit jaar zijn de wijken Presikhaaf in Arnhem en Twekkelerveld in Enschede aan de beurt. Hiermee bereikt het orkest mensen die minder makkelijk naar een concert kunnen gaan en ontstaat nieuw publiek. Zeker in de huidige tijd is dat een heel mooie geste. In totaal dragen we als Vrienden van Phion € 25.000 bij aan dit project.

Een mooie traditie met kerst is het spelen van een Mahler Symfonie door het Phion orkest. Dit jaar staat de 3e symfonie van Mahler op het programma (met die beroemde trombone solo). Omdat de bezoekersaantallen nog achterblijven na het uitbreken van de coronapandemie was het onzeker of dit project door kon gaan. Met de Vrienden van Phion bieden we een garantie van € 10.000 waardoor Phion deze prachtige programmering kon vastleggen.

Het is een groot goed dat we dankzij de donaties van onze vrienden deze bijdrage kunnen leveren om Phion te ondersteunen. Mocht u uw bijdrage voor 2022 nog niet hebben overgemaakt, dan vragen wij u dat alsnog te doen. Wij danken alle vrienden heel hartelijk voor hun donaties en we zien jullie graag bij de concerten, openbare repetities en andere activiteiten voor de vrienden.

Hans Peter Herwig
penningmeester Stichting Vrienden van Phion

Van de Activiteitencommissie

Om de start van het nieuwe seizoen te vieren, heeft de Activiteitencommissie in alle speelzalen (behalve in Arnhem en Enschede, waar Phion dit organiseerde), een gezellige nazit georganiseerd met belangstellende Vrienden. Bij elke nazit was een lid van het bestuur aanwezig. Als gasten van de Vrienden waren in Doetinchem een groot aantal musici van het Oost Gelders Symfonie Orkest aanwezig en in Zwolle waren er musici van Het Britten en De Vuurvogel. Het was een feest om op deze manier met elkaar de start van het seizoen te vieren.

Vrienden ontmoeten Vrienden

Onder deze slogan zullen er in elke foyer twee tafels gereserveerd worden voor de Vrienden van Phion. U kunt voorafgaand aan een concert en in de pauze bij deze tafels kennis maken met andere Vrienden die het concert bijwonen. Het lijkt ons erg leuk om als Vrienden met vrienden na te genieten over het concert. Komt u ook een keer bij ons aan de tafel?

Gezocht: Commissielid in Twente

De commissie is op zoek naar een nieuw commissielid uit Twente. De Vrienden uit Twente hebben daarover onlangs al een mail over ontvangen. De commissie hoopt snel een nieuw lid uit Twente te mogen verwelkomen, want dat maakt het organiseren van activiteiten in en rondom Enschede veel eenvoudiger. Doet u mee? We horen het graag via activiteitenvrienden@phion.nl.

Terugblik Vriendenrepetitie 20 september

Dinsdagmiddag 20 september verzamelden zich Vrienden in het muziekcentrum in Enschede voor een repetitie van ons orkest. O.l.v.  Kahchun Wong werd hard gewerkt aan de uitvoering van ‘Also sprach Zarathustra.’ We hoorden zowel het hele stuk, als ook korte en langere delen waarbij de dirigent zijn interpretatie aan het orkest meegaf. Verbazend was dat de partituur van de dirigent erg klein was. (zie foto).

Aanmelden Vriendenrepetitie 18 oktober

De eerstvolgende Vriendenrepetitie staat gepland op dinsdag 18 oktober in Musis Sacrum in Arnhem  (werken van Franck en Berlioz). Het programma voor is als volgt:

9.00      Zaal open
9.15      Interview met een van de musici
9.45      Einde interview
10.00    Aanvang repetitie                              
Pauze met koffie/ thee en meet and greet met enkele musici.
12.45     Einde repetitie

In verband met de voorbereiding graag uiterlijk 4 dagen voor de repetitie aanmelden via het bekende adres: activiteitenvrienden@phion.nl met vermelding van het aantal personen. U krijgt altijd een inschrijfbevestiging.

Podcast 'De OrkestCast'

Phion's nieuwe concertmeester, Mathieu van Bellen, soleerde tijdens de openingsconcerten in het Brahms Vioolconcert. In de podcastaflevering van de ‘De OrkestCast’ vertelt hij over de op handen zijnde concertenreeks met zijn eigen orkest Phion. >>beluister de aflevering

‘De OrkestCast’ is een initiatief van altivioliste Marian van den Berg.

Stichting Vrienden van Phion

Leden bestuur:

Marijke van Hees, voorzitter
Marian Louppen, vice-voorzitter 
Hans Peter Herwig, penningmeester
Jacco Post, algemeen directeur Phion
Jard Baljet
Jan Boom
Erik Olsman, musicus
Sigurd Smit, musicus

Leden Activiteitencommissie:

Namens de Vrienden:
Bert Klaver
Peter van der Neut, voorzitter
Lin Ravelli
Gelly Talsma
Vacature (gezocht  een actieve Vriend uit de regio Twente)

Namens de musici:
Len Bielars
Melanie Jansen

Leden van de Redactie:

Rebecca Fransen (musicus)
Marte Straatsma (musicus)
Léa Hemmerlin (musicus)
John Biermans (vriend)
Aafke Feenstra (vriend)
Toon Ottink (vriend, eindredacteur)

Mecenaatcommissie:

MachteLd van der Meij
Frans Bakx
Menno van Duuren (Phion)
Isabelle Hegeman (Phion)
Marjan Louppen (voorzitter)