Sjoerd van den Berg is marketeer en communicatie professional bij Orkest Phion. Zijn opa en oma hebben een verslag en opname nagelaten waarin ze vertellen over hun tijd in de tweede wereldoorlog. Zijn oma was 18 toen ze, ten tijde van De Slag om Arnhem, moest vluchten vanuit Renkum. Zijn opa was bakker in Heelsum en moest vanaf zijn 21e in een bakkerij in Duitsland werken.

Oma’s verhaal

“Mijn oma woonde in Renkum ten tijde van De Slag om Arnhem. Op 1 oktober 1944 kreeg haar gezin van het Rode Kruis de opdracht te evacueren. De dreiging in Arnhem was te groot, het kwam te dichtbij. Bij het huis van oma stond bijvoorbeeld een mitrailleur voor de voordeur. Er werd daarmee op de Betuwe geschoten, waarop teruggeschoten werd. De scherven kwamen door de voordeur heen en bleven in de trap steken.”

Van het Rode Kruis kreeg je niet te horen waar je heen kon vluchten. Oma en haar gezin gingen richting Ede, toen naar Veenendaal en via Ederveen verder naar hun eindpunt: Zegveld. Een dorp in gemeente Woerden. Alles te voet, soms een stukje achterop een kar.

In Zegveld werd het gezin van zeven opgevangen bij een boerderij. Het gezin dat daar woonde had een ‘bevel tot inkwartiering’ van de burgemeester. Een officieel bevel om evacués in huis te nemen, dat niet geweigerd mocht worden.

“Gelukkig werd het gezin daar heel hartelijk ontvangen, ze hebben zich daar heel erg thuis gevoeld. En ze hadden geluk: er werd eigen kaas gemaakt op de boerderij. Ze hadden dus ook genoeg voedsel daar.”

Op 16 juni 1945 keerde het gezin terug naar Renkum. Hun huis was getroffen door een granaat: “We konden zo door het dak naar buiten kijken.” Het huis hebben ze destijds herbouwd.

Een gevoel van schaamte

Een van de passages die Sjoerd het meest bijbleef, was het moment dat zijn oma kaas van de boerderij naar een tante in Rotterdam bracht, op de fiets. De mensen in Rotterdam hadden het moeilijk, het was de tijd van de hongerwinter. Haar tante was kritisch op haar komst en zei: “Durf jij hier wel te komen, je ziet er zo goed uit.”   Sjoerds oma schaamde zich enorm voor het feit dat zij het op de boerderij zo goed had ten opzichte van haar medemens in Rotterdam.

Sjoerd herkent dat gevoel van schaamte. “Als je kijkt naar wat er nu allemaal in de wereld gebeurt, kan je niet anders dan meeleven. Ik herken dat gevoel van schaamte wel een beetje, dat oma had in Rotterdam. Ook al is hier geen oorlog, je hoort en ziet er overal over. En je kan er niet veel aan doen, je hoopt alleen maar dat het goed komt. Ik leef veilig, en dat geeft soms wel een gevoel van schaamte.”

Wat voel je als je zo’n verslag van je opa en oma leest?

“Ik kan me er een voorstelling van maken, hoe dat moet zijn geweest. Ik ben met opa en oma weleens teruggegaan naar Heelsum en Renkum en als je dan echt hun oude huis en leefomgeving ziet, kun je je er beter een voorstelling van maken.

Zo’n persoonlijk verhaal uit eerste hand komt veel meer binnen. Je kunt je makkelijker in een situatie verplaatsen, waardoor je de emoties herkent en voelt. Het draagt extra bij aan de realisatie dat oorlog voeren nutteloos is.”

Verhalen doorgeven

Sjoerd is heel blij dat hij dit verslag heeft, zodat hij het ook kan doorgeven aan zijn kind. “Ik vind het belangrijk om te weten waar je vandaan komt, wat familie betekent en hoe mensen elkaar hebben geholpen in die tijd.”

Altijd de keuze om goed te zijn

Dat mensen elkaar hielpen komt ook erg naar voren in het verslag. “Zo vertelt oma in een andere opvallende passage dat haar vader ooit werd aangehouden door een Duitse soldaat, omdat hij geen identiteitsbewijs bij zich had. Oma huilde en smeekte om haar vader niet te arresteren, uit angst hem nooit meer terug te zien. De Duitse soldaat keek toen om zich heen, zag niemand en liet hem gaan. Daar is oma hem altijd dankbaar voor geweest.”

“En opa gaf stiekem broden weg vanuit de bakkerij waar hij werkte in Duitsland. Ook gaf hij de voedselbonnen die ingeleverd werden weer terug aan de mensen. Toen hij dit tijdens een biecht vertelde aan een Duitse priester, zei de priester: “Het is oké, Duitsland neemt al zoveel mee uit Nederland.”

Dit soort verhalen leerden Sjoerd dat je altijd de keuze hebt om goed te zijn. “Ik doe altijd mijn best om mijn medemens te helpen, zoals het hoort.”

Muziek in moeilijke tijden

Als medewerker bij Orkest Phion is Sjoerd zich ook bewust van wat muziek kan betekenen in moeilijke tijden. “Muziek kan mensen echt verenigen, een troostende rol spelen. Je kunt er kracht en doorzettingsvermogen uit halen. Soms kun je ergens geen woorden aan geven, waar muziek dat wel kan.”

Bridge to Liberation

Dit artikel is geschreven rondom de herdenking van De Slag om Arnhem, voor Bridge to Liberation. Meer weten over het evenement op 18 september? Ga naar de pagina via de button hieronder.